Voeding

Dossier Gezondheid

Ongezonde voeding draagt bij aan overgewicht, dat in Nederland sterk toeneemt. Volgens het RIVM gaat ruim 1,5 miljard euro per jaar aan zorguitgaven naar overgewicht (2022, alleen zorgkosten). Tegelijk is het voedselsysteem een verdienmodel waarin goedkoop en ongezond aanbod de norm is. Burgerplatform onderzoekt hoe preventie de gezonde keuze makkelijker en goedkoper kan maken; de analyse staat nog aan het begin en iedereen kan bijdragen.

Bekijk de maatregelen Doe mee

12481 keer bekeken
Work in progress: dit dossier wordt nog aangevuld en geredigeerd

Analyse

Probleem, grondoorzaak en impact

Analyse dossier

Kosten uitblijven adequaat preventiebeleid inzake obesitas

Obesitas neemt sterk toe in Nederland, door groot aanbod van ongezonde producten en leefstijl.

Grondoorzaak

Financieel lek

€ 25.000 M

minimale jaarlijkse derving

Sociale schade

9 /10

Complexiteit

1 /10

Escalatierisico

1 /10

Bronnen bij deze analyse

Kamerbrief 32140 nr. 302 (13-4-2026): Gezondheidseffecten alcoholvrije dranken en uitzonderingen verbruiksbelasting ('We hebben ze niet nodig')onlineStaatssecretaris van Financien en Minister van VWS 2026
Kamerbrief 32140 nr. 310 (12-6-2026): Verkenning suikerbelasting op alcoholvrije dranken - scenario's verbruiksbelastingonlineStaatssecretaris van Financien en Minister van VWS 2026
Koene e.a., Metabolic benefits of ketohexokinase inhibition in individuals with MASLD: a randomized placebo-controlled crossover trial (Nature Metabolism, 7-10-2026)onlineKoene, Schrauwen-Hinderling, ..., Schrauwen, Brouwers (Maastricht UMC+/Universiteit Maastricht; mede-auteurs Pfizer) 2026
The False Economy of Big Food - September 2026 updatedocument onlineTim Jackson (CUSP/Univ. of Surrey) voor de Food, Farming and Countryside Commission (FFCC, VK) 2026
Kamerbrief 32793 nr. 822 (16-4-2025): wettelijke beperking kindermarketing ongezonde voeding; vervolg Kamerbrief voedingsbeleid 2026D33029 (zomer 2026)onlineStaatssecretaris van VWS (Karremans) resp. minister VWS 2025
Maastricht UMC+ (12-11-2025): Dagelijks glas frisdrank verhoogt kans op hoge bloeddruk met bijna een derde; onderliggend artikel Clinical Nutrition (PubMed 41202663)onlineMaastricht UMC+ / onderzoekers De Maastricht Studie 2025
Zorguitgaven 2022 en determinanten van gezondheid (Kosten van Ziekten-notities 2025-1)document onlineRIVM (Buijs, Schouten, Reuser, Kommer) 2025
Antwoord Kamervragen over kosten overgewicht en obesitas (Aanhangsel Handelingen II 2022-2023, nr. 3215)onlineMinisterie van VWS 2023
Rogers e.a. (2023), The impact of the UK soft drinks industry levy on obesity in children (PLOS Medicine 20(1): e1004160)onlineRogers NT, Cummins S, Forde H, e.a. 2023
WHO/IARC/JECFA (14-7-2023): Aspartame hazard and risk assessment results releasedonlineWorld Health Organization, IARC, JECFA (FAO/WHO) 2023
WHO-richtlijn niet-suikerzoetstoffen (15-5-2023): WHO advises not to use non-sugar sweeteners for weight controlonlineWorld Health Organization 2023
Zorgkosten van ongezond gedrag (Kosten van Ziekten notities 2012-2)onlineRIVM (in 't Panhuis-Plasmans, Luijben, Hoogenveen) 2012

Datapunten bij deze analyse

1075 aantal deelnemers KHK-remmer RCT (n=15, 6 weken, Pfizer): minder levervet en betere insulinegevoeligheid bij blokkeren fructosemetabolismebron
957 GBP mld/jr (VK, prijspeil medio 2026) VK: extra uitgaven voor een gezond (Eatwell) dieet voor iedereen GBP 51 mld/jr; verborgen kosten bijna 6x zo grootbron
956 GBP mld/jr (VK, prijspeil medio 2026) VK: verborgen gezondheidskosten ongezonde voeding GBP 298 mld/jr (direct 104, indirect 194; medio 2026)bron
1078 kwalitatief (beleidsstatus) Aangekondigd wettelijk verbod op kindermarketing ongezonde voeding (<18 jaar, Schijf van Vijf); conceptwet nog niet in consultatiebron
1070 g per dag Inname vrije suikers NL 49 g/dag (ca. 10% energie); 23% uit alcoholvrije dranken, 28% uit snoep/suikergoedbron
1068 EUR per hl Scenario III suikerbelasting dranken: light/0-1 g suiker naar EUR 14,45/hl (nu 26,13), 10+ g naar EUR 50,45/hlbron
1067 EUR per hl Verbruiksbelasting alcoholvrije dranken: een tarief EUR 26,13 per hl (ook light/zero), opbrengst 2026 ca. EUR 640 mlnbron
1069 % verandering VK-suikerbelasting 2015-2024: suikerverkoop via belaste dranken -39,8%, suikergehalte -47,4%, liters +13,5%bron
1072 kwalitatief (standpunt kabinet) Kabinet: frisdrank met suiker of zoetstoffen levert geen positieve bijdrage aan gezondheid, 'We hebben ze niet nodig'bron
1073 odds ratio Maastricht Studie: per 10 g fructose uit frisdrank 29% hogere kans op hoge bloeddruk (OR 1,29; 95%-BI 1,12-1,50)bron
1071 % van populatie Overgewicht kinderen 11,6% (1990) naar 14,2% (2024); obesitas volwassenen 6% naar 16%bron
1077 mg per kg lichaamsgewicht per dag Aspartaam: IARC groep 2B (mogelijk kankerverwekkend); JECFA ADI 0-40 mg/kg lichaamsgewicht gehandhaafdbron
1076 kwalitatief (richtlijn) WHO 2023: gebruik niet-suikerzoetstoffen niet voor gewichtsbeheersing (conditionele aanbeveling)bron
1074 % relatieve verandering Rogers 2023: VK-frisdrankheffing -8% relatief (-1,6 pp) obesitas bij meisjes 10-11 jaar, ca. 5.234 gevallen/jr minderbron

Alle analyses: wat kost ons systeem ons echt?

Standpunt Burgerplatform

Achtergrond

Het dossier

De vraag is hoe we het voedselsysteem ten dienste kunnen stellen van onze gezondheid, welzijn en in harmonie kunnen laten zijn met onze natuur en biosfeer.

Voorkomen is beter dan genezen

Maatregelen: eerst stoppen, dan de bron, dan herstel

We ordenen oplossingen in drie stappen. Eerst voorkomen dat de schade groter wordt, dan de oorzaak wegnemen, en pas daarna repareren wat er al misging.

2
Bij de bron
Neem de oorzaak weg.
- Suikerbelasting op frisdrank zonder verlaging voor light: light blijft minimaal EUR 26,13 per hlPlatform steunt: de verbruiksbelasting op alcoholvrije dranken omvormen tot een suikerbelasting die oploopt met het suikergehalte, zonder dat light- en zerodranken goedkoper worden. Light blijft minimaal het huidige tarief van EUR 26,13/hl houden, in plaats van te dalen naar EUR 14,45/hl zoals in kabinetsscenario III. Frisdrank is overbodig ('We hebben ze niet nodig', kabinet); afbouw helpt de gezondheid en vermindert zwerfafval. Effect: PM.
- Wettelijk verbod op marketing van frisdrank en ongezonde voeding gericht op kinderen onder 18 jaarPlatform steunt: een wettelijk verbod op reclame en marketing van frisdrank (met suiker of zoetstoffen) en andere producten buiten de Schijf van Vijf gericht op kinderen en jongeren onder 18 jaar, met handhaving en boetes. Het kabinet kondigde zo'n wet aan (32793-822, verwacht voorjaar 2026), maar de conceptwet is nog niet in consultatie. Effect: PM.

Nog geen maatregelen in dit dossier. Doe een voorstel

Uitgewerkte oplossingen

MKBA en brede welvaart

Wat kost het, wat levert het op?

MKBA

Voor dit dossier is nog geen maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) beschikbaar. Burgerplatform weegt maatregelen op brede welvaart: niet alleen geld, maar ook gezondheid, leefomgeving, bestaanszekerheid en de gevolgen voor volgende generaties, volgens de leidraad van CPB en PBL. Heb je cijfers of bronnen? Laat het ons weten.