Luchtvaart

Dossier Luchtvaart

Ruim een derde van de 68,8 miljoen passagiers op Schiphol stapte in 2025 alleen over: zij komen niet uit Nederland en gaan er niet heen, maar geluid, uitstoot en luchtvervuiling blijven hier. Burgerplatform wil de hubfunctie van Schiphol verkleinen en de luchtvaart beperken tot vluchten die economisch van belang zijn voor Nederland, met de trein in plaats van korte vluchten. Volgens onze MKBA levert dat indicatief zo'n 112 miljoen euro per jaar aan welvaart op, ruim 2,5 euro aan baten per euro aan kosten. Dit dossier heeft de hoogste kwaliteitsscore.

Bekijk de maatregelen Doe mee

383661 keer bekeken
Work in progress: dit dossier wordt nog aangevuld en geredigeerd

Analyse

Probleem, grondoorzaak en impact

Analyse dossier

Luchtvaart Schiphol: onbeprijsde externe kosten en hubvolume boven maatschappelijk optimum

Schiphol overschrijdt de milieurandvoorwaarden (klimaat, geluid, luchtkwaliteit, stikstof) van de omliggende leefomgeving en staat op gespannen voet met de nationale klimaatdoelen. In 2025 was 36,6% van de 68,8 mln passagiers transferpassagier (Traffic Review 2025, source 783): zij komen niet uit Nederland en gaan er niet heen, betalen geen vliegbelasting en dragen vooral via de netwerkkwaliteit bij aan de Nederlandse welvaart, terwijl de externe kosten wel in Nederland vallen. De uitstoot is scheef verdeeld: ca. 6% van de vluchten vanaf Europese luchthavens (langeafstand, >4.000 km) veroorzaakt ca. de helft van de CO2 (EUROCONTROL 2021: 48% in 2019; EAER 2025: 46% in 2023; source 779, 780). Dat gaat over vluchten, Europa-breed, niet specifiek Schiphol. Bij personen: hooguit 1% van de wereldbevolking veroorzaakt meer dan de helft van de CO2 van passagiersluchtvaart (Gossling & Humpe 2020, source 781), en 8% van de Nederlanders maakt 40% van de vliegreizen (KiM 2018, source 782). (Correctie 2-10-2026: de eerdere claim '5% van de vluchten veroorzaakt de helft van de uitstoot; 40% veelvliegers (8% van de unieke passagiers)' had geen bron en is vervangen door deze bronnen.)

Grondoorzaak

De luchtvaartsector betaalt de externe milieu- en klimaatkosten van haar activiteiten niet volledig door (geen accijns op kerosine, beperkte CO2-beprijzing, belastingvrijstellingen), waardoor het vliegvolume structureel hoger ligt dan maatschappelijk optimaal. Schiphols hubfunctie vergroot dit volume verder via transferpassagiers zonder Nederlandse herkomst of bestemming.

Financieel lek

€ M

minimale jaarlijkse derving

Sociale schade

7 /10

Complexiteit

8 /10

Escalatierisico

7 /10

Bronnen bij deze analyse

PBL, Klimaatverandering in de prijzen in 2025. Analyse van de beprijzing van broeikasgasemissies in Nederland (15-09-2026, publicatie 6192)document onlineCorjan Brink en Hendrik Vrijburg (PBL) 2026

Datapunten bij deze analyse

693 EUR per jaar (2030, NL) Doorrekening WTL-scenario (251k vs 500k), saldo 2030 NL: -1.386 / -278 / +1.077 mln per jaar (laag/midden/hoog)bron
694 EUR NCW (prijspeil 2023) Doorrekening WTL-scenario: netto contante waarde 2027-2056 -28,3 / -5,9 / +23,7 mld eurobron
684 ritten per dag per richting Eurostar Amsterdam-Londen: 5 rechtstreekse ritten per dag per richting (dienstregeling 2026), reistijd ca. 4u17bron
709 EUR per jaar (2030, NL, referentie) Referentie: WTL-kernaanname lineair toegepast op SEO-omgeving+klimaat geeft EUR 1.152 mln/jaar (eigen doorrekening: ca. 415)bron
673 dB Lden afname Toets: geluid daalt circa 2,3-2,6 dB Lden, niet de helft van de hinderbron
672 aandeel afname vertrekkende CO2 Toets: vertrekkende CO2 daalt in WTL-scenario 25-31%, niet 50%bron
689 EUR per ton CO2 EU ETS: consensus gemiddelde prijs 2026 EUR 79,97 per ton CO2bron
705 % loon resp. EUR per vte-jaar (prijspeil 2025) Sustainability wage gap: werknemers in meest duurzame sectoren verdienen 8% (5-13%) minder; indicatief 4.029 (2.518-6.546) euro per vte-jaarbron
688 EUR per vertrekkende passagier Vliegbelasting 2026: EUR 30,25 per vertrekkende passagier; transfer vrijgesteldbron
1114 EUR per ton CO2 Luchtvaartbunkers 2025: 10,0 Mt CO2-eq; vliegbelasting 68 EUR/t (buiten EU) tot 199 EUR/t (EU); 4,2 Mt niet beprijsd; tekort ca. 1,2 mld EURbron
695 % werknemers (zeer) tevreden met werk NEA 2025: 78,6% van alle werknemers (zeer) tevreden met het werk (95%-CI 78,2-78,9)bron
681 aantal vliegtuigbewegingen Schiphol 2025: 477.552 bewegingen, 68,8 mln passagiers, 36,6% transferbron
682 vluchten per dag per richting Schiphol-Londen 2025: Heathrow 11.387 en London City 7.607 bewegingen (ca. 26-47 vluchten per dag per richting)bron
686 reizigers per vertrek (terminal) Capaciteitsgrens trein Londen: terminal Amsterdam CS (450 + ca. 200 plaatsen) en marechaussee; extra materieel pas vanaf mei 2031bron
685 zitplaatsen per dag per richting Eurostar Amsterdam-Londen: >650 stoelen per trein, >3.000 per dag per richtingbron
676 aantal ernstig gehinderden (>=58 dB) SEO 2025: 460k geeft ca. 1.800 minder ernstig gehinderden (>=58 dB) en ca. EUR 25 mlnbron
675 EUR per jaar (2030, NL) SEO 2025: klimaateffect Totaal Nederland 2030 +90 tot +210 mln (CO2 +20/+70, non-CO2 +70/+140)bron
674 EUR per jaar (2030, NL) SEO 2025: MKBA-saldo 460k vs 500k in 2030: +3 tot +150 mln/jaar (Tabel 6.2: +2 tot +140)bron
1342 Mt CO2 per jaar NULMETING CO2 Nederlandse luchtvaartsector 2024: 10,5 Mt (milieurekeningen)
1343 mln kg NOx per jaar NULMETING NOx Nederlandse luchtvaartsector 2024: 55,1 mln kg
1350 vliegtuigbewegingen per jaar NULMETING Schiphol 2024: 473.815 vluchten en 66,8 mln reizigers
1351 banen NULMETING werkgelegenheid luchthavennetwerk Royal Schiphol Group: 67.000 directe en 44.000 indirecte banen (Decisio 2024)
1348 woningen NULMETING Schiphol referentie nov 2024: 7.081 woningen vanaf 58 dB Lden en 5.685 woningen vanaf 48 dB Lnight
1346 personen NULMETING Schiphol GJ2024: 163.688 ernstig gehinderden vanaf 45 dB Lden (BR-2024)
1347 personen NULMETING Schiphol GJ2024: 28.390 ernstig slaapverstoorden vanaf 40 dB Lnight (BR-2024)
1345 ton per jaar (LTO-cyclus) NULMETING Schiphol LTO GJ2024 luchtverontreiniging: NOx 3.130 t, PM10 66 t, SO2 232 t, VOS 211 t, CO 1.960 t
1344 ton CO2 per jaar (LTO-cyclus) NULMETING Schiphol LTO GJ2024: 242.000 LTO-cycli, brandstof 194.000 t, CO2 circa 612.000 t
1349 aantal bestemmingen NULMETING Schiphol sept 2024: 255 directe bestemmingen (157 Europees, 98 intercontinentaal); jaarbasis 2024: 301, waarvan 124 intercontinentaal
1340 procent volwassenen studiegebied RIVM 2024: studiegebied Schiphol 9,5 procent ernstig gehinderd en 5,0 procent ernstig slaapverstoord door vliegtuiggeluid
671 aanname (aandeel afname negatieve effecten) WTL-kernaanname: alle negatieve effecten nemen evenredig af met het aantal vluchten (halvering)bron
669 aantal vliegtuigbewegingen per jaar WTL-scenario: 80.000 lowcoststedenvluchten minderbron
665 aantal bestemmingen WTL-scenario: bestemmingen 332 naar 212; frequentie EUR 47 naar 33 per weekbron
664 passagiersvluchten EUR per jaar (scen./2019) WTL-scenario: Europese passagiersvluchten 402.000 naar 181.000; intercontinentaal 81.000 naar 56.000bron
668 mln OD-passagiers per jaar WTL-scenario: OD-passagiers 45 mln naar 33 mln (incl. 5 mln HSL)bron
666 mln passagiers per jaar WTL-scenario: passagiers 71 mln naar 41 mln (waarvan 5 mln per HSL-trein)bron
667 mln transferpassagiers per jaar WTL-scenario: transferpassagiers 26 mln naar 8 mln (-18 mln)bron
670 aantal vervangen vluchten per jaar WTL-scenario: trein vervangt 38.000 korte vluchten (5 mln reizigers, vooral Londen)bron
662 aantal vliegtuigbewegingen per jaar WTL-scenario: vliegtuigbewegingen Schiphol van 497.000 (2019) naar 251.000bron
687 uur maximale treinreistijd Frankrijk: verbod binnenlandse vluchten bij treinalternatief < 2u30 (loi Climat art. 145, decreet 2023-385)bron
678 EUR per jaar Afgeleid uit SEO/CE Delft 2023: totale geluidsschade Schiphol ca. EUR 139-178 mln/jaarbron
679 aandeel SEO/CE Delft 2023: 20-30% van de reizigerseffecten valt bij Nederlanders; 10% airline-effecten bij NL-aandeelhoudersbron
677 Mt CO2 per jaar (netto) SEO/CE Delft 2023: 440k vs 500k: vertrekkend CO2 -1,41 tot -1,56 Mt, netto -0,40 tot -0,49 Mt (uitwijk 65-72%)bron
683 vluchten per dag Coalitie Anders Reizen / Trouw (19-01-2023): 40 tot 50 vluchten per dag Amsterdam-Londen tegenover 4 directe treinenbron
706 GBP per WELLBY (prijspeil 2019) HM Treasury Green Book: 1 WELLBY (1 punt levenstevredenheid 0-10, per persoon per jaar) = 13.000 pond (10.000-16.000), prijspeil 2019bron
690 aandeel CO2 EUROCONTROL: 6% van de vluchten (langeafstand >4.000 km) veroorzaakt ca. de helft van de CO2 (Europa)bron
1338 EUR NCW (prijspeil 2020) CE Delft 2021 krimp 375k WLO Hoog NCW: directe effecten -11,4 mld; externe effecten +11,9 mld, waarvan klimaat +11,1, luchtvervuiling +0,4, geluid Schiphol +0,3, akoestische isolatie woningbouw +0,1
1339 aandeel uitwijk CE Delft 2021 uitwijkaanname: 100 procent van transferpassagiers en 35 procent van OD-passagiers wijkt uit naar buitenlandse luchthavens
1337 EUR NCW (prijspeil 2020, 2,25 procent) CE Delft 2021: krimp 375k vs 500k, MKBA-saldo NCW 2021-2121: WLO Hoog +0,5 mld (zonder hub); WLO Laag -2,0 (met hub) tot -9,2 mld (zonder hub)
691 aandeel CO2 Gossling & Humpe 2020: hooguit 1% van de wereldbevolking veroorzaakt >50% van de CO2 van passagiersluchtvaartbron
692 aandeel vliegreizen KiM 2018: 8% van de Nederlandse bevolking maakt 40% van de vliegreizenbron
704 verschil werktevredenheid (punten op 1-7) Dur & Van Lent 2019: wie de eigen baan maatschappelijk nutteloos vindt (en dat belangrijk vindt) heeft 0,52 punt (7-puntsschaal, 0,45 SD) lagere werktevredenheidbron

Alle analyses: wat kost ons systeem ons echt?

Standpunt Burgerplatform

Achtergrond

Het dossier

Deze website geeft inzicht in de data en de wetenschap. Met deze data is het mogelijk de luchtvaart evenredig laten bijdragen aan de klimaatdoelstellingen van Parijs en de WHO normen voor luchtkwaliteit en geluid.

Rechts staan de diverse deelonderwerpen die meer inzicht geven in dit dossier.

Om binnen de grenzen te blijven van wat de biosfeer nog kan opnemen aan broeikasgassen moet uitstoot van de luchtvaart afnemen. En dat begint met slim krimpen: op basis van data minder-men anders vliegen zodanig dat de Nederlander er zo weinig mogelijk nadeel van ondervindt. De helft van de uitstoot wordt veroorzaakt door slechts 5% van de vluchten (lange afstand). Veertig procent van het verkeer bestaat uit veelvliegers (8% van totaal aantal unieke passagiers). En een groot deel van de passagiers die op Schiphol vertrekken en aankomen, stapten over op een andere vlucht van- of naar de eindbestemming.

Voorkomen is beter dan genezen

Maatregelen: eerst stoppen, dan de bron, dan herstel

We ordenen oplossingen in drie stappen. Eerst voorkomen dat de schade groter wordt, dan de oorzaak wegnemen, en pas daarna repareren wat er al misging.

1
Stoppen
Voorkom dat het probleem groter wordt.
- Beperken luchtvaart tot economisch relevante vluchtenSchiphol heeft nu een hub-functie: veel overstappers verlaten de luchthaven niet, deze 'overslagfunctie' levert weinig op maar kost veel qua milieu- en gezondheidsschade
- Geen vluchten waar de trein goed rijdtStop lijnvluchten vanaf Schiphol naar bestemmingen waar een directe trein objectief 'goed' rijdt (reistijd, frequentie, capaciteit, prijs), naar Frans voorbeeld (loi Climat art. 145), en trek de vrijgekomen slots in.
2
Bij de bron
Neem de oorzaak weg.
- Stop: plafond Schiphol circa 250.000 vliegbewegingen, halvering en verbindingsfunctie (WTL)Verlaag het plafond van Schiphol naar circa 251.000 vluchten (WTL-scenario): minder transfer, minder lowcost-stedenvluchten, trein in plaats van korte vluchten. Doorgerekend met bandbreedte; uitkomst hangt sterk af van instrument en CO2-prijs.

Overige maatregelen

Stop: plafond Schiphol 460.000 vliegbewegingen (SEO 2025)Verlaag het plafond van Schiphol van 500.000 naar 460.000 vliegbewegingen per jaar, zoals doorgerekend door SEO Economisch Onderzoek voor het luchthavenbesluit (src:3). Gevoeligheid 440.000 uit SEO, CE Delft en Significance 2023 (src:4). MKBA-saldo 2030 voor Nederland +3 tot +150 mln per jaar (dp:674), klimaat +90 tot +210 mln (dp:675), ca. 1.800 minder ernstig gehinderden (dp:676).
Referentie: huidig pad Schiphol (luchthavenbesluit, nulalternatief 500.000 vliegbewegingen)Referentiemaatregel voor de vergelijking van beleidspakketten onder ana:22: het huidige pad met een nulalternatief van 500.000 vliegbewegingen (src:3). Realisatie 2025: 477.552 bewegingen, 68,8 mln passagiers, 36,6% transfer (dp:681, src:783). Vliegbelasting 2026 30,25 euro per vertrekkende passagier, transfer vrijgesteld (dp:688, src:788). Effecten van pol:346 (460.000) en pol:234 (250.000) zijn verschillen ten opzichte van dit pad.
Stop: plafond Schiphol 375.000 vliegbewegingen (CE Delft 2021)Krimpalternatief uit de MKBA van CE Delft voor de gemeente Aalsmeer (src:1307): plafond Schiphol 375.000 vliegbewegingen tegenover referentie 500.000 (pol:347). Effecten als netto contante waarde over 100 jaar tot 2121, discontovoet 2,25 procent, prijspeil 2020, inclusief btw. Saldo krimp zonder behoud hubfunctie: WLO Hoog +0,5 mld, WLO Laag -9,2 mld; met behoud hub WLO Laag -2,0 mld (dp:1337, dp:1338). Uitwijk 100 procent transfer en 35 procent OD (dp:1339).

Nog geen maatregelen in dit dossier. Doe een voorstel

Uitgewerkte oplossingen

Krimpscenario

MKBA en brede welvaart

Wat kost het, wat levert het op?

MKBA

Voor dit dossier is nog geen maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) beschikbaar. Burgerplatform weegt maatregelen op brede welvaart: niet alleen geld, maar ook gezondheid, leefomgeving, bestaanszekerheid en de gevolgen voor volgende generaties, volgens de leidraad van CPB en PBL. Heb je cijfers of bronnen? Laat het ons weten.