Schulden
-
6634 keer bekeken - Work in progress: dit dossier wordt nog aangevuld en geredigeerd
Probleem, grondoorzaak en impact
Acute armoede-escalatie
Kleine schulden escaleren door incassokosten en boetes tot onbeheersbare maatschappelijke kosten.
Rigide handhaving zonder oog voor de menselijke maat aan de onderkant van Maslow.
Bronnen bij deze analyse
Datapunten bij deze analyse
- 1272 EUR/jaar Ecorys 2026: kosten mentale gezondheid bij financiele kwetsbaarheidbron
- 1273 EUR/jaar Ecorys 2026: kosten schulden, incasso, rechtspraak en schuldhulpverleningbron
- 1269 EUR/jaar Ecorys 2026: maatschappelijke kosten financiele kwetsbaarheid, totaalbron
- 1270 EUR per persoon per jaar Ecorys 2026: maatschappelijke kosten per persoon in armoede of bijna-armoedebron
- 1271 EUR/jaar Ecorys 2026: productiviteitsverlies, verzuim en loonbeslag bij financiele kwetsbaarheidbron
- 18 Currency Maatschappelijke kosten schuldenproblematiek (totaal)bron
- 1274 personen Personen tot 120% sociaal minimum, waarvan 283.000 kinderenbron
Escalatie door boetestapeling
Handhaving bij betalingsonmacht leidt tot een negatieve spiraal die de maatschappij miljarden kost.
Bronnen bij deze analyse
- Kabinetsreactie IBO Problematische Schuldenonline
Verrekening onder de beslagvrije voet door de overheid (B5)
Bij verrekening - het inhouden van een vordering op een uitkering of toeslag die een bestuursorgaan zelf uitbetaalt - wordt de beslagvrije voet niet altijd toegepast, waardoor het inkomen onder het bestaansminimum kan zakken. Jaarlijks vinden 986.000-1.036.000 verrekeningen plaats op periodieke inkomsten (Belastingdienst 300.000-350.000, UWV 204.000, SVB 185.000, gemeenten 54.000) - méér dan het aantal loonbeslagen (800.000-900.000) - terwijl verrekening buiten de coördinatiemechanismen valt die de wet voor beslag heeft ingevoerd.
Het omzeilen van een beschermingsnorm door een andere inningsroute (verrekening in plaats van beslag) te kiezen dan waarvoor die norm is geschreven. Een steekproef bij de toeslagenverrekening 2021 toont dat dit geen incident is: bij 105 van 234 onderzochte personen (ruim 45%) werd de beslagvrije voet geheel of gedeeltelijk geraakt.
Bronnen bij deze analyse
- Stand van de Uitvoering 2025 (CJIB)online
- Wat levert het op? Maatschappelijke kosten-batenanalyse van vijf stop-maatregelen bestaanszekerheiddocumentonline
- Kabinetsreactie IBO Problematische Schuldenonline
- Tussentijdse evaluatie Wet vereenvoudiging beslagvrije voetonline
- Algemene Leidraad voor maatschappelijke kosten-batenanalyse (2013); Werkgroep Discontovoet (2020 en 2025, Kamerstuk 29352 nr. 12); Handboek Milieuprijzen (2023)online
Datapunten bij deze analyse
- 50 EUR, NCW 30 jaar Netto contante waarde over 30 jaar (B5 - beslagvrije voet bij verrekening)
Disproportionele Wahv-verhogingen bij te late betaling (B1)
Automatische verhogingen bij te late betaling van verkeersboetes (Wahv) lopen op tot 300% van het oorspronkelijke bedrag (50% na de eerste, verdubbeling na de tweede aanmaning), ongeacht het vermogen om te betalen. Het CJIB noemt dit in de eigen Stand van de Uitvoering 2025 zelf disproportioneel en uit de pas lopend met straf- en bestuursrecht, en draagt een alternatief aan: eerste verhoging €20, tweede verhoging 20% van het openstaande bedrag.
Door de regel uitgelokte schade: de verhoging is gekoppeld aan het onvermogen om op tijd te betalen, niet aan de ernst van het feit. Een boete van €150 kan zo uitgroeien tot €450 bij precies de groep die het niet kan betalen, waarna de vordering vaak alsnog oninbaar blijkt.
Bronnen bij deze analyse
- Bedragen verhogingen (tarieven) en beantwoording Kamervragen evaluatie Wahv (8 juni 2026)online
- Stand van de Uitvoering 2025 (CJIB)online
- Wat levert het op? Maatschappelijke kosten-batenanalyse van vijf stop-maatregelen bestaanszekerheiddocumentonline
- Kabinetsreactie IBO Problematische Schuldenonline
- Algemene Leidraad voor maatschappelijke kosten-batenanalyse (2013); Werkgroep Discontovoet (2020 en 2025, Kamerstuk 29352 nr. 12); Handboek Milieuprijzen (2023)online
Het dossier
Maatregelen: eerst stoppen, dan de bron, dan herstel
We ordenen oplossingen in drie stappen. Eerst voorkomen dat de schade groter wordt, dan de oorzaak wegnemen, en pas daarna repareren wat er al misging.
Stoppen
Voorkom dat het probleem groter wordt.
- Wahv-verhogingen maximeren volgens het eigen alternatief van het CJIB (B1)Schrap de automatische verhogingen bij te late betaling van verkeersboetes, of maximeer ze op het niveau dat het CJIB zelf voorstelt: €20 bij de eerste aanmaning, 20% van het openstaande bedrag bij de tweede.
- Beslagvrije voet ook laten gelden bij verrekening door de overheid (B5)Sluit uit dat bestuursorganen door verrekening een inkomen laten dalen tot onder de beslagvrije voet.
Nog geen maatregelen in dit dossier. Doe een voorstel
Uitgewerkte oplossingen
Wat kost het, wat levert het op?
MKBA
Voor dit dossier is nog geen maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) beschikbaar. Burgerplatform weegt maatregelen op brede welvaart: niet alleen geld, maar ook gezondheid, leefomgeving, bestaanszekerheid en de gevolgen voor volgende generaties, volgens de leidraad van CPB en PBL. Heb je cijfers of bronnen? Laat het ons weten.
