De samenleving draait jaarlijks op voor minimaal 13 tot 20 miljard euro aan kosten die samenhangen met financiële kwetsbaarheid van huishoudens. Dat staat in het rapport Kwetsbare gezinnen in maatschappelijk perspectief van onderzoeksbureau Ecorys en het Verwey-Jonker Instituut. Minister Vijlbrief van Sociale Zaken en Werkgelegenheid stuurde het op 9 oktober 2026 als bijlage bij de Verzamelbrief Armoede en Schulden 2026 naar de Tweede Kamer.
Wat het rapport zegt
Het onderzoek is gedaan in opdracht van vijf ministeries: SZW, VWS, OCW, JenV en BZK. Het eindrapport is gedateerd 4 september 2026. Volgens de onderzoekers is het geen standaard MKBA, maar een verkenning die de MKBA-methodiek als denkkader gebruikt.
In 2024 hadden bijna 1,4 miljoen mensen een inkomen tot 120 procent van het sociaal minimum, onder wie 283.000 kinderen. Gemiddeld gaat het om grofweg 8.000 tot 12.000 euro aan maatschappelijke kosten per persoon in armoede of bijna-armoede. De onderzoekers noemen dat zelf een zeer grove schatting.
De grootste posten per jaar zijn volgens het rapport:
- arbeidsmarkt en inkomen, vooral productiviteitsverlies, ziekteverzuim en loonbeslag: 7,2 tot 11,5 miljard euro;
- mentale gezondheid en ggz: 3,3 tot 4,6 miljard euro;
- materiële welvaart, waaronder schulden en incasso: 1,3 tot 1,7 miljard euro;
- sociale zekerheid: 0,7 tot 0,9 miljard euro.
Kleinere bedragen gaan naar fysieke gezondheid, onderwijs, veiligheid, wonen en participatie. Een deel van de effecten, zoals ontwikkelkansen van kinderen, wooninstabiliteit en sociale uitsluiting, kon niet in geld worden uitgedrukt. Daarom spreken de onderzoekers van een minimale raming. Ze benadrukken ook dat de kosten niet één op één aan financiële kwetsbaarheid zijn toe te schrijven, omdat die vaak samengaat met andere problemen.
Versnipperd stelsel
Volgens het rapport worden gezinnen vaak te laat en onvoldoende in samenhang geholpen. Verantwoordelijkheden, geld en uitvoering zijn verdeeld over ministeries, gemeenten en organisaties. De onderzoekers wijzen ook op personeelstekorten, sterke protocollering en uitbesteding aan marktpartijen die weinig prikkels hebben om op preventie of op de meest complexe situaties in te zetten.
Een algemene kosten-batenverhouding voor preventief en integraal werken kan volgens de onderzoekers niet verantwoord worden vastgesteld. Voor afgebakende interventies zoals VoorZorg en Nu Niet Zwanger zijn wel effectstudies of MKBA's die positieve resultaten laten zien. Eerdere studies naar schuldhulpverlening noemen een verhouding van ongeveer 1 op 2: elke geïnvesteerde euro levert gemiddeld twee euro aan maatschappelijke baten op.
De onderzoekers concluderen dat de omvang van de kosten een duidelijke rechtvaardiging geeft voor overheidsingrijpen. Het Rijk heeft als stelselverantwoordelijke volgens hen de taak om het wettelijke en financiële fundament op orde te brengen, en dat is volgens het rapport even belangrijk als betere lokale uitvoering of zelfs belangrijker.
Duiding van Burgerplatform
Het rapport bevestigt wat Burgerplatform al langer stelt: armoede is niet alleen een sociaal probleem, maar ook een kostenpost voor zorg, werkgevers en overheid. De grootste kosten liggen niet bij uitkeringen, maar bij gemiste productiviteit en psychische klachten. Dat maakt de vraag waarom preventie steeds sneuvelt bij bezuinigingen des te dringender. De onderzoekers wijzen zelf op het mechanisme: de kosten van preventie vallen bij het ene domein, de baten bij een ander.
Een MKBA per maatregel kan laten zien welke ingrepen het meeste opleveren, bijvoorbeeld eenvoudiger toeslagen of het kwijtschelden van problematische schulden. De cijfers kunnen worden opgenomen in de MKBA-analyses van Burgerplatform.
Lees ook: Waarom kwijtschelden van schulden juist geld oplevert, Reconstructie: toeslagenaffaire en MKBA uitleg.
