Zorgkosten
Dossier
Gezondheid
Zorguitgaven NL 2025: 120,2 mld euro (10,2% bbp, CBS). Dossier zorgstelsel: gereguleerde marktwerking (Zvw 2006) vs Nationaal ZorgFonds en cooperatieve zeggenschap.
De zorguitgaven stegen van 53 miljard euro in 2006 naar ruim 120 miljard euro in 2025, ruim 10 procent van het bbp (CBS). Toch zag 6 procent van de mensen in 2025 af van zorg vanwege de kosten (Nivel), en gaat bijna een derde van de werktijd in de zorg op aan administratie (CBS). Burgerplatform kiest niet voor een stelselwissel, maar wil eerst het verplicht eigen risico als drempel weghalen, met inkomensafhankelijke financiering zoals het CPB die in 2019 doorrekende. Daarnaast krijgen verzekerden echte zeggenschap over de zorginkoop. De analyse is in uitvoering.
-
678 keer bekeken - Work in progress: dit dossier wordt nog aangevuld en geredigeerd
Analyse
Probleem, grondoorzaak en impact
Analyse dossier
Zorg-bureaucreatie (minutenregistratie)
Extreme regeldruk waarbij zorgverleners tot 40% van hun tijd besteden aan administratie.
Grondoorzaak
Wantrouwen in de uitvoering, doorgeslagen controlebehoefte van verzekeraars en overheid.
Financieel lek
€ 1.200 M
minimale jaarlijkse derving
Sociale schade
9 /10
Complexiteit
9 /10
Escalatierisico
8 /10
Bronnen bij deze analyse
- IQ Healthcare (Radboudumc). Verkenning naar faalkosten in de Nederlandse gezondheidszorg, 11-10-2022online
Datapunten bij deze analyse
- 1256 tekst/gap Gap: geen landelijke raming in euro van administratiekosten door contractering met meerdere verzekeraars en versnippering over vijf zorgwetten
- 23 Money EXTERNAL_CONSULTANCY_COSTS
- 27 Money Externe Consultancy Druk
- 1254 % zorguitgaven Faalkosten NL volgens expertschatting 25% van zorguitgaven (95%-interval 3-49%), ca. 23 mld; waarschijnlijk aan de hoge kantbron
- 1255 % zorguitgaven Indirecte/administratieve kosten NL-zorg: schattingen 10-45%, grotendeels noodzakelijk, onnodig deel onbekendbron
Analyse dossier
Zorgstelsel: gereguleerde marktwerking vs Nationaal ZorgFonds
Zorguitgaven stegen van 53,1 mld euro (2006; 9,1% bbp) naar 120,2 mld (2025; 10,2% bbp; 6.645 euro p.p., CBS). Nominale premie 1.876 euro (2025, +7%, NZa); verplicht eigen risico 385 euro, volgens coalitieakkoord 460 (2027) en ca. 520 (2030). 6% zag in 2025 af van zorg vanwege kosten (Nivel); 31% van de werktijd in de zorg is administratie (CBS). Het Nationaal ZorgFonds (SP en coalitie) wil zorgverzekeraars vervangen door een publiek fonds met regionale zorgkantoren.
Grondoorzaak
Uitgavengroei is structureel en liep voor 2006 sneller (7,8% naar 9,1% bbp in 1998-2005, CBS); OESO/CPB (Zorgkeuzes in Kaart 2020) vinden geen stelsel systematisch doelmatiger. Knelpunten binnen het huidige stelsel: financiele drempels (eigen risico), regeldruk rond contractering en declaratie, beperkte feitelijke invloed van verzekerden, en groei van budgetpolissen die de solidariteit onder druk zet (NZa).
Financieel lek
€ 120.200 M
minimale jaarlijkse derving
Sociale schade
7 /10
Complexiteit
9 /10
Escalatierisico
6 /10
Bronnen bij deze analyse
- CBS StatLine 85445NED: Gezonde levensverwachting; inkomen en welvaart (2007/2010 t/m 2021/2024)online
- CBS: uitgaven gezondheidszorg 2025 en reeks zorguitgaven (StatLine 84047/86015/86021)online
- CPB Analyse Coalitieakkoord 2026-2030 (D66-VVD-CDA)online
- De Nieuwe Wereld #2358: Verkeerd Beleid Bedreigt Onze Zorg - Jona Walk en prof. dr. Patrick Jeurissen (interview, YouTube, 5-9-2026)online
- Factsheet Brede Welvaart 2026 - Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sportonline
- Nivel: in 2025 zag 6% van de burgers af van zorg vanwege kostenonline
- Reflectie brede welvaart: Prinsjesdag 2026documentonline
- Vinkers CH, Jeurissen PPT. Wachttijden in de Nederlandse ggz: een systeemanalyse van zorgvraag, zorgorganisatie en stelselprikkels. Whitepaper, juli 2026, versie 1.0online
- Zorgverzekeringswet art. 28-28c: invloed van verzekerdenonline
- CBS: bijna een derde van de werktijd in de zorg gaat op aan administratieonline
- CPB Keuzes in Kaart 2027-2030, bijlage GroenLinks-PvdA (maatregelen)online
- CPB: Doorrekening beleidsopties voor het eigen risico (feb 2025)online
- Nationaal ZorgFonds - plan en FAQ (kosten/besparingen)online
- Nivel: De rol van het eigen risico in het gebruik van zorg volgens verzekerdendocumentonline
- NZa Informatiekaart Zorgverzekeringen 2025 / Samenvattend rapport Zvw 2025online
- OECD Health at a Glance 2025 - country note Netherlandsonline
- OECD Health at a Glance 2025, hoofdstuk Health expenditure in relation to GDPonline
- Staatvenz/NZa: exploitatieresultaat basisverzekering per verzekerde 2024online
- Staatvenz/NZa: financiële reserves zorgverzekeringsconcerns (solvabiliteit 2024)online
- IKZ/Rijksoverheid: Signalen fraude in de zorg 2023online
- VWS antwoorden Van der Plas: kosten afschaffen eigen risico (jan 2024)online
- VWS kadertoets Budgettair Kader Zorg / Uitgavenplafond Zorg: Jaarverslag VWS 2016 par. 2.3; begroting VWS 2013 Financieel Beeld Zorg; OWB 2021 par. 6.2; 1e suppletoire begroting 2024 par. 6.2online
- Nivel: Evaluatie Wet Verzekerdeninvloed (okt 2023)online
- Van den Berg LA, Berkhemer OA, Dijkgraaf MGW e.a. Budget impact of endovascular treatment for acute ischaemic stroke patients in the Netherlands for 2015-2021. Neth Heart J 2023;31(6):254-259online
- VWS kamervragen Agema: bedrijfskosten/reclame/acquisitie zorgverzekeraars 2021online
- Algemene Rekenkamer: Een zorgelijk gebrek aan daadkracht (zorgfraude 2022)online
- IQ Healthcare (Radboudumc). Verkenning naar faalkosten in de Nederlandse gezondheidszorg, 11-10-2022online
- Maarse H, Jeurissen P (red.). The market reform in Dutch health care: results, lessons and prospects. European Observatory on Health Systems and Policies, 2021online
- Marktwerking heeft geleid tot meer concurrentie tussen zorgverzekeraars (DNB WP 705)online
- Zorgkeuzes in Kaart 2020online
- Zorgverzekeringswet helpt om zorguitgaven in toom te houdenonline
- CPB-notitie: Doorrekening SP-voorstel alternatieve financiering Zvwonline
Datapunten bij deze analyse
- 178 euro per jaar Verplicht eigen risico: 385 naar 460 (2027) en ca. 520 euro (2030)bron
- 1256 tekst/gap Gap: geen landelijke raming in euro van administratiekosten door contractering met meerdere verzekeraars en versnippering over vijf zorgwetten
- 210 gap (niet gekwantificeerd) Gap: geen CPB-doorrekening afschaffen ER bij 460/520bron
- 206 gap (niet gekwantificeerd) Gap: policy 145 zeggenschap niet gekwantificeerdbron
- 436 kwalitatief Planbureaus: hogere financiele drempels zorg, geen meetbare zorgdoelenbron
- 208 euro per jaar CPB 2026: verhogen ER naar 460/520 ombuiging 5,4 mldbron
- 172 % Beheerkosten verzekeraars als % van zorguitgavenbron
- 175 % Nivel: afzien van zorg vanwege kosten 2025bron
- 414 vacatures per 1.000 banen Vacaturegraad gezondheids- en welzijnszorg, Nederlandbron
- 165 % bbp Zorguitgaven als % bbp, 2006 vs 2025bron
- 164 euro per inwoner Zorguitgaven per inwoner, 2006 vs 2025bron
- 176 % CBS: aandeel werktijd administratie in zorgbron
- 169 % OECD: onvervulde zorgbehoefte NLbron
- 170 % OECD: tevredenheid met beschikbaarheid zorgbron
- 168 per 100.000 OECD: vermijdbare en behandelbare sterfte NLbron
- 166 USD PPP per hoofd OECD: zorguitgaven per hoofd NL vs OECDbron
- 201 euro per jaar CPB 2025: verlaging eigen risico naar 165 eurobron
- 174 euro per jaar NZa: gemiddelde nominale premie 2025bron
- 173 % NZa: overstappers zorgverzekering 2025bron
- 413 % wachttijden boven Treeknorm Wachttijden specialistische zorg langer dan Treeknorm, Nederlandbron
- 415 % ziektedagen van beschikbare dagen Ziekteverzuim werknemers zorgsector, Nederlandbron
- 180 % Nivel: minder zorggebruik vanwege eigen risico 2024bron
- 179 % solvabiliteit Solvabiliteit zorgverzekeringsconcerns 2024 (NZa)bron
- 1250 jaren Verschil levensverwachting laagste vs hoogste inkomensgroep: 9,3 jaar (2021/2024), was 5,7 (2007/2010); gezond 23,1 jaarbron
- 1251 % bbp Zorguitgaven % bbp 2024: VS 17,2, Duitsland 12,3, OECD 9,3; NL 10,2 (CBS 2025, dp:165)bron
- 163 % bbp Zorguitgaven NL in EU-vergelijking 2024bron
- 181 % Nivel: belemmering zorggebruik bij eigen risico 385 vs 165bron
- 1247 weken Gemiddelde wachttijd: ca. 17 weken psychose, 32 weken persoonlijkheidsstoornis, ca. 60 weken complexe problematiekbron
- 1249 jaren minder levensverwachting Levensverwachting bij ernstige psychische aandoening naar schatting 11 tot 15 jaar lager; alle ggz-diagnosen 8,3 jaar (2015)bron
- 199 euro per jaar VWS 2024: kosten afschaffen eigen risico (huidig ER)bron
- 182 % Nivel: bekendheid verzekerdenraad bij verzekerdenbron
- 184 euro Zorgverzekeraars: vastgestelde/teruggevorderde fraude 2022bron
- 1254 % zorguitgaven Faalkosten NL volgens expertschatting 25% van zorguitgaven (95%-interval 3-49%), ca. 23 mld; waarschijnlijk aan de hoge kantbron
- 1255 % zorguitgaven Indirecte/administratieve kosten NL-zorg: schattingen 10-45%, grotendeels noodzakelijk, onnodig deel onbekendbron
- 1253 EUR per jaar Budgettair Kader Zorg onderschreden: o.a. 1,8 mld (2016), 1,2 mld (2020), 1,1 mld (2021); 2012 nog 1,16 mld overschredenbron
- 1252 EUR per jaar Trombectomie bij herseninfarct: netto besparing zorgbudget ruim 50 mln (2020) tot ca. 58,5 mln (2021) per jaarbron
- 171 % van premie DNB: operationele kosten + winstmarge zorgverzekeraarsbron
- 177 % koopkracht CPB 2019: koopkrachteffect inkomensafhankelijke zorgfinancieringbron
- 167 % bbp Zorguitgaven % bbp voor de Zvw (1998-2005)bron
Standpunt Burgerplatform
Achtergrond
Het dossier
Voorkomen is beter dan genezen
Maatregelen: eerst stoppen, dan de bron, dan herstel
We ordenen oplossingen in drie stappen. Eerst voorkomen dat de schade groter wordt, dan de oorzaak wegnemen, en pas daarna repareren wat er al misging.
Stoppen
Voorkom dat het probleem groter wordt.
- CONCEPT Stop: geen financiering meer voor bewezen laagwaardige zorg, via pakket en zorginkoopZorg waarvan al lang bekend is dat ze meestal niet helpt, zoals trommelvliesbuisjes en amandelen knippen buiten strikte indicaties, wordt in de praktijk nog steeds vergoed en ingekocht. Stop de vergoeding via het pakket (Zorginstituut) en de zorginkoop, en zet het vrijgekomen geld in op bewezen waardevolle zorg zoals trombectomie bij herseninfarct (dp:1252).
- Platformstandpunt zorgstelsel: eigen risico af + cooperatieve zeggenschap (geen stelselwissel)Platform kiest combinatie policy 144+145: verplicht eigen risico en nominale premie/zorgtoeslag vervangen door inkomensafhankelijke financiering (CPB 2019), en verzekerden krijgen instemmingsrecht op zorginkoop plus regionale pilots (Zvw 28-28c). Geen Nationaal ZorgFonds (143): geen MKBA, geen CPB-doelmatigheidswinst, wel transitiekosten.
- Eigen risico afschaffen met inkomensafhankelijke zorgfinanciering (SP, CPB 2019)Verplicht en vrijwillig eigen risico af, nominale premie en zorgtoeslag af; financiering via hogere inkomensafhankelijke bijdrage/IB. Stelselinrichting (verzekeraars) blijft gelijk, dus geen transitiekosten.
Bij de bron
Neem de oorzaak weg.
- Nationaal ZorgFonds: publiek fonds met regionale zorgkantoren (SP-plan)Campagneplan SP en coalitie: zorgverzekeraars vervangen door een Nationaal ZorgFonds in 5 stappen (inkomensafhankelijke premie zonder eigen risico, mondzorg/fysio in basispakket, regionale verdeling, populatiebekostiging, overname taken). Regionale zorgkantoren, raad van zorgverleners en patienten, verbod private equity.
- Cooperatieve zeggenschap: verzekerden beslissen mee over zorginkoop, regionale pilotsDemocratische zeggenschap binnen het bestaande stelsel: versterk de wettelijke verzekerdenvertegenwoordiging (Zvw art. 28-28c) van advies- naar instemmingsrecht op het zorginkoopbeleid, met open verkiezing door verzekerden, en start regionale pilots met populatiebekostiging en een raad van zorgverleners en patienten (idee NZF).
Overige maatregelen
- Referentie: gereguleerde concurrentie (Zvw) met coalitiepad eigen risico 460/520 euroNulalternatief: het huidige Zvw-stelsel met concurrerende zorgverzekeraars, zorgplicht, acceptatieplicht en risicoverevening, inclusief het kabinetsbeleid: eigen risico 460 euro (2027) naar ca. 520 (2030), max 150 euro per DBC.
Nog geen maatregelen in dit dossier. Doe een voorstel
Uitgewerkte oplossingen
MKBA en brede welvaart
Wat kost het, wat levert het op?
MKBA
Voor dit dossier is nog geen maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) beschikbaar. Burgerplatform weegt maatregelen op brede welvaart: niet alleen geld, maar ook gezondheid, leefomgeving, bestaanszekerheid en de gevolgen voor volgende generaties, volgens de leidraad van CPB en PBL. Heb je cijfers of bronnen? Laat het ons weten.
Verdere uitleg
Onderbouwing
Bronnen en documenten
Documenten
Links
Actief op dit onderwerp
In het nieuws
