Toeslagen
Dossier
Sociaal
Toeslagenstelsel (zorg-, huur-, kinderopvangtoeslag, kindgebonden budget): ca. EUR 21,6 mld aan 6 mln huishoudens (2025). Terugvorderingen, niet-gebruik, marginale druk, uitvoeringskosten, hervorming.
Dienst Toeslagen keert jaarlijks zo'n 21,6 miljard euro uit aan 6 miljoen huishoudens. Omdat een toeslag een voorschot is op een geschat inkomen, krijgt bijna een kwart achteraf een terugvordering, terwijl 9 tot 12 procent zijn recht niet gebruikt; dat geeft onzekerheid, schulden en hoge uitvoeringskosten. Burgerplatform wil stap voor stap van voorschot en terugvordering naar zekerheid vooraf: kinderopvang direct financieren, toeslagen automatisch toekennen waar het recht vaststaat en daarna zorgtoeslag en kindregelingen vervangen. De doorrekening is in uitvoering.
-
1 keer bekeken - Work in progress: dit dossier wordt nog aangevuld en geredigeerd
Analyse
Probleem, grondoorzaak en impact
Analyse dossier
Huurtoeslag systeemfalen
Jaarlijks €4 mrd rondpompen met hoge uitvoeringskosten en terugvorderingsrisico’s.
Grondoorzaak
Financieel lek
€ 4.000 M
minimale jaarlijkse derving
Sociale schade
9 /10
Complexiteit
10 /10
Escalatierisico
7 /10
Bronnen bij deze analyse
- Dienst Toeslagen Jaarrapportage 2025online
Analyse dossier
Toeslagenstelsel: voorschot, terugvordering en uitvoeringslast
Dienst Toeslagen keert ca. EUR 21,6 mld uit aan 6 mln huishoudens (2025): zorgtoeslag 6,54, huurtoeslag 5,29, kinderopvangtoeslag 5,14, kindgebonden budget 4,62 mld. Circa 23% krijgt een terugvordering, >500.000 huishoudens >EUR 500 (IBO 2023). Niet-gebruik 9-12% (ca. EUR 0,9 mld). Toeslagafbouw drijft marginale druk: 5% van werkenden >70%. Herstel toeslagenaffaire: budget EUR 11,8 mld (23e VGR, 2026), t/m 2025 EUR 6,9 mld besteed.
Grondoorzaak
Het stelsel kiest voor gerichtheid en actualiteit: toeslagen zijn een voorschot op geschat actueel inkomen en worden achteraf vastgesteld. Wisselende inkomens en alles-of-niets-grenzen leiden tot terugvorderingen; de bewijslast en het doorgeven van wijzigingen liggen bij de burger. Dat veroorzaakt onzekerheid, schulden en niet-gebruik, en vraagt een omvangrijke uitvoering en controle.
Financieel lek
€ 21.590 M
minimale jaarlijkse derving
Sociale schade
8 /10
Complexiteit
9 /10
Escalatierisico
7 /10
Bronnen bij deze analyse
- Bijlage Marginale druk en gemiddelde druk 2027 (pakket Belastingplan 2027)online
- Dienst Toeslagen Jaarrapportage 2025online
- Factsheet Brede Welvaart 2026 - Ministerie van Financienonline
- Factsheet Brede Welvaart 2026 - Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheidonline
- Jaarverslag Financien (IXB) 2025, artikel 13 Toeslagenonline
- Jaarverslag SZW 2025 (Kamerstuk 36945-XV-1): terugontvangsten en vorderingen KOT/KGBonline
- Jaarverslag VRO 2025 (Kamerstuk 36945-XXII-1): huurtoeslag ontvangsten en vorderingenonline
- Jaarverslag VWS 2025 (Kamerstuk 36945-XVI-1): zorgtoeslag ontvangsten en vorderingenonline
- Kabinet zet belangrijke stap naar nieuwe financieringsstelsel kinderopvangonline
- Kamerbrief Bouwstenen nieuwe kindregeling, 18 juni 2026online
- Kamerbrief Verkenning zeker en actueel toeslagenstelsel (hebben is houden), 2 juli 2026online
- Monitor Brede Welvaart en de Sustainable Development Goals 2026documentonline
- Reflectie brede welvaart: Prinsjesdag 2026documentonline
- Stand van de uitvoering 2026 (Dienst Toeslagen)online
- SVB Jaarverslag 2025 - kerncijfersonline
- UWV Jaarverslag 2025online
- Voortgangsrapportage Hersteloperatie Toeslagen jan-jun 2026 (23e VGR), par. 6.5 Financienonline
- CBS Extra uitvraag bijzondere bijstand 2024 - samenvattingonline
- CPB Keuzes in Kaart 2027-2030, bijlage GroenLinks-PvdA (maatregelen)online
- CPB Keuzes in Kaart 2027-2030, hoofdstuk GroenLinks-PvdAonline
- GroenLinks-PvdA verkiezingsprogramma 2025, hoofdstuk Armoedeonline
- Handreiking herijking gemeentefonds Participatie (normbedrag uitvoeringskosten bijstand)online
- Kosten hersteloperatie toeslagen: Kamervragen en Miljoenennota 2025 bijlage 21.1online
- Onbenut recht: een onderzoek naar het niet-gebruik van de huur- en zorgtoeslag en het kindgebonden budgetonline
- Blind voor mens en recht - parlementaire enquete Fraudebeleid en Dienstverleningonline
- CBS: personen met bijstand tot AOW-leeftijd (december 2023)online
- De Toeslagenaffaire: van een miljoenen- naar een miljardenoperatieonline
- Divosa factsheet BUIG-budget 2023online
- IBO Toekomst toeslagenstelsel - Eindrapportonline
- Lijst van vragen en antwoorden Jaarverslag Financien 2022 (Kamerstuk 36360-IX-7)online
- Eindrapportage Alternatieven voor het toeslagenstelsel (uitwerking motie Bruins-Van Weyenberg)online
Datapunten bij deze analyse
- 162 % werkenden >70% Verdeling marginale druk werkenden 2027bron
- 190 status Policy 137 Lex: geen euro-doorrekening; proxies T-2/vangnetbron
- 435 kwalitatief Planbureaus: stapeling negatieve inkomenseffecten bij kwetsbare groepenbron
- 120 % Niet-gebruik toeslagenbron
- 147 % Aandeel uitvoeringskosten hersteloperatie toeslagenbron
- 148 FTE Bezetting Dienst Toeslagenbron
- 137 % Definitief toegekend zonder terugvordering >EUR 500bron
- 134 mln huishoudens Huishoudens met toeslag (toeslagjaar 2025)bron
- 143 % Uitvoeringskosten kinderbijslag (AKW) als % van uitkeringenbron
- 144 % Uitvoeringskosten SVB AIO als % van uitkeringenbron
- 142 % Uitvoeringskosten SVB Anw als % van uitkeringenbron
- 141 % Uitvoeringskosten SVB AOW als % van uitkeringenbron
- 145 % Uitvoeringskosten SVB-deel kindgebonden budget (niche)bron
- 139 % Uitvoeringskosten Toeslagen als % van uitkeringenbron
- 140 % Uitvoeringskosten UWV als % van uitkeringenbron
- 131 procentpunt CPB: armoede-effect pakket GL-PvdA/PRO 2030bron
- 186 % uren CPB: drivers structurele werkgelegenheid -3,0% GL-PvdAbron
- 133 % per jaar CPB: mediane koopkracht pakket GL-PvdA/PRObron
- 189 kwalitatief risico CPB: staatssteunrisico nominale premie EUR 600 via IABbron
- 132 % CPB: structurele werkgelegenheid pakket GL-PvdA/PRObron
- 187 status Geen CPB-doorrekening mitigerende PRO/GL-PvdA-deelvariantenbron
- 398 % van bevolking 15+ Contact met familie, vrienden of buren (minstens wekelijks), Nederlandbron
- 410 % van huishoudens Geregistreerde problematische schulden (huishoudens), Nederlandbron
- 400 % van bevolking 15+ Informele hulp geven, Nederlandbron
- 402 kwalitatief Jongeren tot 35 jaar: lagere brede welvaart op meer gebiedenbron
- 412 % van bevolking Risico op armoede of sociale uitsluiting, Nederlandbron
- 411 % van bevolking 18+ Veel zorgen over financiele toekomst (18+), Nederlandbron
- 196 % met vertrouwen Vertrouwen in andere mensen, Nederlandbron
- 399 % van bevolking 15+ Vrijwilligerswerk, Nederlandbron
- 397 procentpunt Armoede-effect afschaffen zorgtoeslag met compensatiebron
- 396 procentpunt Verandering marginale druk bij afschaffen zorgtoeslag met compensatiebron
- 408 % van personen Armoede (personen in arm huishouden), Nederlandbron
- 409 % van kinderen Kinderen in armoede, Nederlandbron
- 161 % terugvorderingen voorkomen IBO: toeslag op vastgesteld inkomen (t-2) en terugvorderingbron
- 146 % Uitvoeringskosten bijstand gemeenten (indicatief)bron
- 138 % werkenden Werkenden met marginale druk >70%bron
- 160 FTE Fte Dienst Toeslagen waarvan herstel (UHT)bron
- 135 % Aandeel toeslagontvangers met terugvorderingbron
- 136 huishoudens Huishoudens met hoge terugvordering (>EUR 500)bron
Standpunt Burgerplatform
Achtergrond
Het dossier
Voorkomen is beter dan genezen
Maatregelen: eerst stoppen, dan de bron, dan herstel
We ordenen oplossingen in drie stappen. Eerst voorkomen dat de schade groter wordt, dan de oorzaak wegnemen, en pas daarna repareren wat er al misging.
Stoppen
Voorkom dat het probleem groter wordt.
- Toeslagen met eenvoudige criteria en definitieve toekenning (eens gegeven blijft gegeven)Voorstel Lex: toeslagen op basis van weinig, eenvoudig toetsbare criteria; na toetsing definitief toegekend, geen terugvordering behalve bij fraude. Principe: liever ruimer geven dan extra controle. Uitvoeringskosten per regeling zichtbaar maken naast de uitkeringslast.
- Toeslagen baseren op vastgesteld inkomen (T-2) met vangnetIBO-optie 18: toeslag berekenen op het al vastgestelde inkomen van twee jaar terug, met vangnet bij >20% inkomensverlies. Geen terugvorderingen meer door inkomenswijziging.
- Zorgtoeslag afschaffen met compensatie via lagere nominale premie of WML/AHKPlatformrichting: zorgtoeslag afschaffen met compensatie via lagere nominale premie door inkomensafhankelijke financiering (IAB-pad / IBO-richting optie 12), zodat zorgtoeslag overbodig wordt — aansluiting op platformstandpunt policy 149/144 (CPB 2019). IBO-opties 8/11 niet als hoofdlijn.
- Kinderopvang direct financieren via instellingen, zonder terugvordering (vanaf 2029)Kabinetsroute: kinderopvangtoeslag vervangen door inkomensonafhankelijke financiering direct aan kinderopvangorganisaties, 95,6% van de maximum uurprijs voor alle werkende ouders; geen terugvorderingen.
- Kindgebonden budget vervangen door inkomensonafhankelijke kindregelingIBO-opties 13/14: kindgebonden budget (EUR 4,62 mld) opgaan in een inkomensonafhankelijke tegemoetkoming of een verhoogde kinderbijslag (EUR 4,77 mld, uitvoeringskosten 2,3%).
- Toeslagen: stapsgewijs vervangen door voorverdeling; Lex als tijdelijke reparatieRichting: van voorschot+terugvordering naar voorverdeling (zekerheid vooraf). Volgorde: kinderopvang direct financieren (140), ambtshalve toekennen waar recht vaststaat (109), daarna zorgtoeslag/kindregelingen vervangen. Lex/T-2 (137/138) alleen als tijdelijke reparatie tot vervanging. Volledig PRO-pakket (136) niet in één klap overnemen zolang werkgelegenheid -3% ongemitigeerd is.
Bij de bron
Neem de oorzaak weg.
- PRO/GL-PvdA: toeslagen overbodig via basiskorting, lagere zorgpremie en gratis opvangPartijvoorstel GL-PvdA 2025 (nu PRO): zorgtoeslag, kinderbijslag en kindgebonden budget afschaffen; ervoor in de plaats een verzilverbare basiskorting per huishouden en per kind, nominale zorgpremie naar EUR 600, WML +5,7% en gratis kinderopvang. Huurtoeslag blijft, met huurmatiging.
Nog geen maatregelen in dit dossier. Doe een voorstel
Uitgewerkte oplossingen
MKBA en brede welvaart
Wat kost het, wat levert het op?
MKBA
Voor dit dossier is nog geen maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) beschikbaar. Burgerplatform weegt maatregelen op brede welvaart: niet alleen geld, maar ook gezondheid, leefomgeving, bestaanszekerheid en de gevolgen voor volgende generaties, volgens de leidraad van CPB en PBL. Heb je cijfers of bronnen? Laat het ons weten.
Verdere uitleg
Onderbouwing
Bronnen en documenten
Documenten
Links
Actief op dit onderwerp
In het nieuws
