Stikstof

Dossier Vervuiling

Stikstof komt vrij als ammoniak uit de veehouderij en als stikstofoxiden uit verkeer en industrie, en tast de natuur aan; op stikstofoverschot staat Nederland laatste van 18 vergeleken landen (CBS). Het kabinet trekt tot en met 2035 20 miljard euro uit voor de aanpak van stikstof, natuur en landbouw. Burgerplatform wil eerst stoppen met regelingen die de intensieve veehouderij in stand houden, en het geld laten sturen op gemeten minder uitstoot bij de bron. De analyse is in uitvoering en iedereen kan bijdragen.
  • 34369 keer bekeken
  • Work in progress: dit dossier wordt nog aangevuld en geredigeerd
Analyse

Probleem, grondoorzaak en impact

Analyse dossier

Stikstoffonds / stikstofpot: 20 mld tot 2035 (coalitieakkoord)

Het kabinet reserveert cumulatief EUR 20 mld tot en met 2035 voor een maatregelenpakket gericht op landbouwhervormingen, natuurherstel en stikstofreductie (vrijwillige stoppers, landbouwtechnieken, gebiedsgerichte aanpak).

Grondoorzaak

Stikstofdepositie belemmert vergunningverlening (PAS), natuurherstel en woningbouw; coalitie herstelt Stikstoffonds met sectorale emissiedoelen 2035.

Financieel lek
€ M
minimale jaarlijkse derving
Sociale schade
8 /10
Complexiteit
9 /10
Escalatierisico
7 /10
Bronnen bij deze analyse
  • Beoordeling van de effecten van financiele en fiscale rijksmiddelen op biodiversiteit (WSER-rapport 2026-011) + Kamerbrief Biodiversiteit (Kamerstuk 26 407, nr. 166)documentonlineWageningen Social & Economic Research, CE Delft, Naturalis i.o.v. LVVN; Kamerbrief minister van LVVN 21-05-2026 2026
  • Bijlagen bij de Miljoenennota 2027 (Kamerstuk 37 020, nr. 2): EMU-tabellen, fiscale regelingen, Aanvullende Post, KGG-mutaties, bijlage 13 Fossiele voordelendocumentonlineMinisterie van Financien 2026
  • Budgettaire bijlage coalitieakkoord 2026 (budgettaire tabel met toelichting, Tweede Kamer 2026D04555)documentonlineKabinet / coalitiepartijen, gepubliceerd door Tweede Kamer 2026
  • De Nationale Investeringsinstelling: doelen en keuzesonlineCentraal Planbureau (CPB) 2026
  • Monitor Brede Welvaart - Later, thema Natuurlijk kapitaalonlineCBS 2026
  • Reflectie brede welvaart: Prinsjesdag 2026documentonlineCPB, SCP en PBL 2026
  • Reflectie CPB en PBL op Coalitieakkoord — stikstof 20 mld tot 2035onlinePBL / CPB 2026
  • Reflectie op 'Weer ruimte voor boer, natuur en bouw: maatregelpakket voor landbouw, natuur en stikstof' (PBL-publicatie 6203)documentonlinePBL (Boezeman, Schulte-Uebbing, Groten, Van Dijk, Vink, Van Wieringen) 2026
  • Statusrapport Nederlandse Biodiversiteit 2026 (tweede editie)documentonlineNaturalis Biodiversity Center (hoofdredactie M. Beukeboom, K. Biesmeijer, M. van de Kamp-Romijn, V. Merckx, W. Renema); CLO-gegevens gecontroleerd door CBS 2026
  • The Hidden Bill: Reshaping Dutch Agriculture - An analysis of the societal costs of Dutch agriculture today versus alternative systemsdocumentonlineDeloitte Nederland (T. Scheele, F. Klaver) i.o.v. Robin Food Coalition en Transitiecoalitie Voedsel 2025
Datapunten bij deze analyse
  • 434 kwalitatief Planbureaus: pakket landbouw/natuur/stikstof belangrijke stap, geen einde stikstofslotbron
  • 443 % NH3-reductie t.o.v. 2019 NH3-reductie landbouw 2035 met stikstofpakket: ca. 40% t.o.v. 2019 (doel 42-46%)bron
  • 448 % stikstofgevoelige natuur onder KDW Stikstofgevoelige natuur onder KDW: 30% (2023) naar 43% (2035) met pakket; Omgevingswetdoel 74%bron
  • 445 % van totale reductie t.o.v. basispad Zonering (180.000 ha): ca. 7% van emissiereductie, ca. 12% van depositiereductiebron
  • 951 EUR mld/jr netto (TW - maatschappelijke kosten) Deloitte alternatief 1 (100% biologisch): maatschappelijke kosten 11,0 mld (-41%), TW 10,0 mld, netto -1,0 mld/jrbron
  • 952 EUR mld/jr netto (TW - maatschappelijke kosten) Deloitte alternatief 2 (biologisch + slimme innovatie): maatschappelijke kosten 9,0 mld (-52%), TW 11,7 mld, netto +2,7 mld/jrbron
  • 953 EUR mld/jr netto (TW - maatschappelijke kosten) Deloitte alternatief 3 (1+2 + eiwittransitie 70% plantaardig): maatschappelijke kosten 7,9 mld (-58%), TW 13,2 mld, netto +5,3 mld/jrbron
  • 954 EUR mld/jr netto (TW - maatschappelijke kosten) Deloitte scenario 4 (1-3 + areaal -47% binnen planetaire grenzen): maatschappelijke kosten 3,9 mld (-79%), TW 9,2 mld, netto +5,3 mld/jrbron
  • 1121 aantal habitattypen in goede staat (van 52) Habitattypen: slechts 6 van 52 bedreigde habitattypen in goede staat; van 46 slechte typen verbeterden er 3 en verslechterden er 28 (2019-2024)bron
  • 1128 aantal broedvogelsoorten in afname (van 190) Intensieve landbouw en verlies van leefgebied zijn de grootste stressfactoren; afname 1990-2023 bij 14 van 81 habitatrichtlijnsoorten, 48 van 190 broedvogels en 21 van 81 niet-broedvogelsbron
  • 1127 hectare extra natuur gerealiseerd (van 80.000) Natuurpact: 50.000 van de afgesproken 80.000 ha extra natuur gerealiseerd (doel 2027 niet haalbaar); bos en natuur slechts 14% van het landoppervlak; beschermd 26%bron
  • 429 % stikstofgevoelige natuur onder norm Aandeel stikstofgevoelige natuur dat voldoet aan wettelijke norm, Nederlandbron
  • 947 EUR mld/jr maatschappelijke kosten (afgeleid) Afgeleid: aandeel veehouderij in Deloitte-maatschappelijke kosten ca. EUR 13,5-14,0 mld/jr (ca. 74% van 18,6)bron
  • 941 EUR mld/jr maatschappelijke kosten Deloitte: maatschappelijke kosten ammoniak (luchtvervuiling) landbouw EUR 5,85 mld/jrbron
  • 88 EUR mld/jr maatschappelijke kosten Deloitte: maatschappelijke kosten Nederlandse landbouw EUR 18,6 mld/jr (totaal, milieukosten; niet pesticide-specifiek)bron
  • 942 EUR mld/jr maatschappelijke kosten Deloitte: maatschappelijke kosten stikstof naar water (eutrofiering) landbouw EUR 1,30 mld/jrbron
  • 939 EUR mld/jr netto (TW - maatschappelijke kosten) Deloitte: netto impact NL landbouw -EUR 5,3 mld/jr (TW 13,3 minus maatschappelijke kosten 18,6)bron
  • 949 EUR per kg (NH3; N-eq) Deloitte-methode: schaduwprijs ammoniak EUR 53,16/kg NH3 en stikstof naar water EUR 15,37/kg N-eq (EUR2023, CE Delft 2023)bron

Alle analyses: wat kost ons systeem ons echt?

Standpunt Burgerplatform
Achtergrond

Het dossier

Zie ook:https://satl-lelystad.nl/stikstof/

Voorkomen is beter dan genezen

Maatregelen: eerst stoppen, dan de bron, dan herstel

We ordenen oplossingen in drie stappen. Eerst voorkomen dat de schade groter wordt, dan de oorzaak wegnemen, en pas daarna repareren wat er al misging.

Nog geen maatregelen in dit dossier. Doe een voorstel

Uitgewerkte oplossingen

MKBA en brede welvaart

Wat kost het, wat levert het op?

MKBA

https://burgerplatform.nl/analysis/51

Voor dit dossier is nog geen maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) beschikbaar. Burgerplatform weegt maatregelen op brede welvaart: niet alleen geld, maar ook gezondheid, leefomgeving, bestaanszekerheid en de gevolgen voor volgende generaties, volgens de leidraad van CPB en PBL. Heb je cijfers of bronnen? Laat het ons weten.

Verdere uitleg

Onderbouwing

Bronnen en documenten

Actief op dit onderwerp

In het nieuws

Artikelen

Lijst artikelen op datum

Overige artikelen

Meedoen

Denk mee over Stikstof

Beter beleid begint bij goed geïnformeerde burgers. Meld je aan en help dit dossier verder.

  • Ontvang updates over dit dossier
  • Stem mee over voorstellen en maatregelen
  • Draag bronnen, cijfers of oplossingen aan

Deel dit dossier

Vul je gegevens in om mee te doen

Wilt u uw e-mail hier invoeren?
Wilt u uw postcode hier invoeren?

Door aan te melden ga je akkoord met onze privacyverklaring. We delen je gegevens nooit met derden.