Natuurbescherming
Dossier
Flora, fauna en biodiversiteit
Gemiddeld gaat de Nederlandse natuur er sinds 1990 13 procent op vooruit (Living Planet Index, CBS), maar dat verhult een tweedeling: dieren in zoet water herstellen, terwijl soorten in open natuur, op boerenland en in vennen en hoogvenen achteruitgaan. Burgerplatform stelt voor dat de overheid eerst stopt met het zelf financieren van natuurverlies, zoals de fiscale landbouwvrijstelling en andere schadelijke subsidies. Daarna volgen een Stikstoffonds dat stuurt op gemeten uitstootvermindering en herstel per leefgebied. De analyse is in uitvoering en iedereen kan bijdragen.
-
8401 keer bekeken - Work in progress: dit dossier wordt nog aangevuld en geredigeerd
Analyse
Probleem, grondoorzaak en impact
Analyse dossier
Staat van de Nederlandse natuur: herstel in zoetwater, verlies op het land
De Nederlandse Living Planet Index (LPI), berekend door het CBS op basis van het Netwerk Ecologische Monitoring, laat een gemengd beeld zien: landelijk is de index sinds 1990 met 13% toegenomen, maar dat herstel is zeer ongelijk verdeeld. Zoetwaterdieren namen met bijna 60% toe, terwijl dierpopulaties in open natuurgebieden, agrarisch gebied en vennen/hoogvenen juist zijn afgenomen (vennen/hoogveen sinds 2010 bijna gehalveerd).
Grondoorzaak
De toename in zoetwater volgt op verbeterde waterkwaliteit (Kaderrichtlijn Water-maatregelen, minder lozingen). De achteruitgang op het land hangt samen met landbouwintensivering, stikstofdepositie en versnippering van leefgebieden - factoren die niet zijn weggenomen ondanks decennia van natuurbeleid. Een landelijk gemiddelde van +13% verhult dus zowel een succes (water) als een aanhoudend probleem (land) - een gemiddelde dat als geheel te positief oogt voor beleidsdoeleinden.
Financieel lek
€
minimale jaarlijkse derving
Sociale schade
7 /10
Complexiteit
7 /10
Escalatierisico
6 /10
Bronnen bij deze analyse
- Beoordeling van de effecten van financiele en fiscale rijksmiddelen op biodiversiteit (WSER-rapport 2026-011) + Kamerbrief Biodiversiteit (Kamerstuk 26 407, nr. 166)documentonline
- CBS MBW Hier-en-nu: Subjectief welzijn (ervaren regie)online
- Factsheet Brede Welvaart 2026 - Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuuronline
- Living Planet Index Nederland (CBS) - staat van de natuuronline
- Living Planet Report Nederland 2026 - Kansen voor zoetwaternatuuronline
- Monitor Brede Welvaart - Later, thema Natuurlijk kapitaalonline
- National Ecological Footprint and Biocapacity Accounts, Edition 2026 (York/FoDaFo)online
- Reflectie brede welvaart: Prinsjesdag 2026documentonline
- Statusrapport Nederlandse Biodiversiteit 2026 (tweede editie)documentonline
- The Economic Case for Nature-Based Infrastructure: Lessons from 45 projects across 29 countriesdocumentonline
- CBS Monitor Brede Welvaart - Elders, milieu en grondstoffen (voetafdrukken)online
- CBS/WUR: De gebruikswaarde van natuur – H3 Ecosysteemdiensten (GEP-splitsing)online
- CBS/WUR: De gebruikswaarde van natuur in Nederland (GEP/SEEA)online
- CBS: Nederlandse consument verbruikt 87 kilo grondstoffen per dagonline
- Comparing editions – NL Ecological Footprint shift (2025 NFA / Earth Overshoot Day)online
- Ecologische voetafdruk Nederland (Global Footprint Network)online
- Monitor Brede Welvaart - Hier en nu, subjectief welzijnonline
- Release Notes: National Ecological Footprint and Biocapacity Accounts, 2025 Editiononline
- Global Footprint Network - Factsheet Nederland (Overshoot Day)online
- Koepelrapport tussenevaluatie KRW + Kamerbrief aanbieding (Kamerstuk 27625, nr. 696, 20-12-2024)documentonline
Datapunten bij deze analyse
- 1156 mld USD per jaar (publiek) Internationaal/mondiaal: financiering van natuurgebaseerde oplossingen 2023: 197 mld USD publiek tegenover 23,4 mld USD privaat (UNEP 2026)bron
- 1153 baten-kostenverhouding (mediaan) Internationaal: bos-NBI (herbebossing, agroforestry, stroomgebieden): mediane BCR 2,87 en hoogste IRR (53%); netto baten 1.800 USD/ha/jr bij CapEx 54 en OpEx 257 USD/ha/jrbron
- 1152 baten-kostenverhouding (mediaan) Internationaal: kust-NBI (duinen, kustwetlands, mangroven): mediane BCR 2,13, IRR 7,4%; netto baten 7.900 USD/ha/jr, totale baten 16.900 USD/ha/jr; CapEx >7.640 USD/ha/jrbron
- 1154 baten-kostenverhouding Internationaal: mangroveherstel Senegal: BCR 28,0; herstelkosten ca. 1,7 USD/ha tegenover ca. 47 USD/ha aan ecosysteemdienstenbron
- 1148 baten-kostenverhouding (mediaan) Internationaal: natuurlijke infrastructuur (45 projecten, 29 landen): mediane baten-kostenverhouding 3,21 (Q1-Q3: 2,21-7,57); mediane IRR 38% (18-66%)bron
- 1155 procent meer waarde dan grijs (bovengrens) Internationaal: natuurlijke infrastructuur levert tot 30% meer waarde en extra baten dan grijze infrastructuur, vaak bij lagere levensduurkostenbron
- 1149 USD per ha per jaar (netto, mediaan) Internationaal: natuurlijke infrastructuur: mediane netto baten 1.900 USD/ha/jr (Q1-Q3: 400-6.100) en totale baten 2.900 USD/ha/jr (600-11.800)bron
- 1151 baten-kostenverhouding (mediaan) Internationaal: stedelijke natuurlijke infrastructuur (groen, groene daken, bomen, wadi's): mediane BCR 3,35, IRR 16,8%; netto baten 2.600 USD/ha/jr bij CapEx >1.200 USD/ha/jrbron
- 1150 baten-kostenverhouding (mediaan) Internationaal: wetlands: hoogste rendement van alle NBI-typen, mediane BCR 3,88 en IRR 41,3%; netto baten 395 USD/ha/jr bij CapEx 160 en OpEx 150 USD/ha/jrbron
- 434 kwalitatief Planbureaus: pakket landbouw/natuur/stikstof belangrijke stap, geen einde stikstofslotbron
- 43 % verandering sinds 2010 Living Planet Index vennen en hoogvenenbron
- 42 % verandering sinds 1990 Living Planet Index zoetwaterdierenbron
- 1119 aantal doelen op rood Nationaal Dashboard Biodiversiteit: van 14 natuurdoelen staan er 7 op rood (buiten bereik), 5 op oranje en geen enkele op groenbron
- 1117 aantal soorten Nederland telt ruim 48.000 gevestigde eukaryote soorten; slechts 6-7% daarvan is vertegenwoordigd in beleid (Naturalis 2026)bron
- 245 % hoge regie (score ≥4 van 5) Ervaren regie over het eigen leven, Nederlandbron
- 422 % van areaal beschermd oppervlaktewater Oppervlaktewater van goede biologische kwaliteit, Nederlandbron
- 47 % tevreden (score 7-10) Tevredenheid met het leven, Nederlandbron
- 196 % met vertrouwen Vertrouwen in andere mensen, Nederlandbron
- 197 % met vertrouwen Vertrouwen in instituties, Nederlandbron
- 1132 procent bevolking 80% van de Nederlanders vindt dat natuur beter beschermd moet worden (CLO nl161903)bron
- 420 % van landoppervlak Beheerde landnatuur in Natuurnetwerk Nederland, Nederlandbron
- 1123 procent afname sinds 1992 Bestuivers: graslandvlinders (indicator voor alle bestuivers) zijn sinds 1992 met twee derde afgenomen; ca. 90% van wilde planten en 75% van voedselgewassen hangt van bestuiving afbron
- 1125 procent soorten op Rode Lijst Bijen: 55% van de ca. 350 wilde bijensoorten op de Rode Lijst (14% verdwenen); zweefvliegen: 46% van 317 soorten bedreigd of verdwenen; Veluwe 80% minder zweefvliegenbron
- 1126 procent waterlichamen biologisch goed Biologische kwaliteit oppervlaktewater goed in 15% van 741 beoordeelde waterlichamen (2009: 3%); KRW-doel 2027 (alles goed) niet in zichtbron
- 1131 procent soorten in ongunstige staat Caribisch Nederland (Bonaire, Sint Eustatius, Saba): 61% van de leefgebieden en 71% van de soorten in ongunstige staat; koraalriffen 45 jaar ernstig verslechterdbron
- 1124 procent afname populatie 1992-2024 Dagvlinders: populatie -56% tussen 1992 en 2024 (54 soorten); minstens 84% minder vlinders dan eind 19e eeuw; 62% van de dagvlinders bedreigd of verdwenenbron
- 1121 aantal habitattypen in goede staat (van 52) Habitattypen: slechts 6 van 52 bedreigde habitattypen in goede staat; van 46 slechte typen verbeterden er 3 en verslechterden er 28 (2019-2024)bron
- 1128 aantal broedvogelsoorten in afname (van 190) Intensieve landbouw en verlies van leefgebied zijn de grootste stressfactoren; afname 1990-2023 bij 14 van 81 habitatrichtlijnsoorten, 48 van 190 broedvogels en 21 van 81 niet-broedvogelsbron
- 1122 index (1990=100) Living Planet Index NL (land en zoetwater) staat in 2024 op het niveau van 1990: zoetwater en moeras stijgen, landfauna daalt; laatste 12 jaar stabielbron
- 1127 hectare extra natuur gerealiseerd (van 80.000) Natuurpact: 50.000 van de afgesproken 80.000 ha extra natuur gerealiseerd (doel 2027 niet haalbaar); bos en natuur slechts 14% van het landoppervlak; beschermd 26%bron
- 1118 procent soorten bedreigd of verdwenen Rode Lijsten NL: 45% van 7.954 beoordeelde soorten is bedreigd (39%, 3.100) of verdwenen (6%, 462); wereldwijd ca. 28%bron
- 1120 procent soorten met gunstige SvI VHR 2019-2024: gunstige staat van instandhouding bij slechts 22% van de habitatrichtlijnsoorten, 63% van de broedvogels en 60% van de niet-broedvogelsbron
- 1130 aantal vissoorten onder norm (van 16) Zoute wateren: in de Waddenzee doen 15 van 16 indicator-vissoorten het slechter dan de norm; Noordzee: goede milieutoestand voor biodiversiteit niet bereikt, milieudoelen 2030 niet gehaaldbron
- 589 grondwaterlichamen in goede toestand (van 23) KRW: slechts 4 van 23 grondwaterlichamen in goede toestand (incl. drinkwaterwinningen); 135 van 216 winningen met kwaliteitsprobleembron
- 41 Index (1990=100), % verandering Living Planet Index Nederland, landelijk gemiddeldebron
- 421 kg N per ha cultuurgrond Stikstofoverschot per hectare cultuurgrond, Nederlandbron
- 419 index (1990=100) Trend fauna van het land (index 1990=100), Nederlandbron
- 429 % stikstofgevoelige natuur onder norm Aandeel stikstofgevoelige natuur dat voldoet aan wettelijke norm, Nederlandbron
- 250 gha per persoon Biocapaciteit NL per persoon (NEFBA 2026)bron
- 194 ton CO2-eq per inwoner CBS broeikasgasvoetafdruk NL per inwonerbron
- 195 ton per inwoner CBS grondstofvoetafdruk NL per inwonerbron
- 193 hectare per inwoner CBS landvoetafdruk NL per inwonerbron
- 253 gha per persoon (productie) Ecologische voetafdruk PRODUCTIE NL per persoon (NEFBA 2026)bron
- 45 Rangorde (1=hoogste van 18) Fosforoverschot (CBS Monitor Brede Welvaart, EU-vergelijking)bron
- 254 mln gha (carbon exports approx) NL carbon footprint trade-balans 2023 (2025-methode)bron
- 418 % van landnatuur Stikstofdepositie en landnatuurbron
- 44 Rangorde (18=laagste van 18) Stikstofoverschot (CBS Monitor Brede Welvaart, EU-vergelijking)bron
- 192 gha per persoon Biocapaciteit NL per persoon (GFN)bron
- 249 gha per persoon Biocapaciteit NL per persoon (NEFBA 2026)bron
- 191 gha per persoon Ecologische voetafdruk NL per persoon (GFN 2022)bron
- 252 gha per persoon (productie) Ecologische voetafdruk PRODUCTIE NL per persoon (NEFBA 2026)bron
- 202 mld EUR kapitaalvoorraad Ecosysteemkapitaal NL (SEEA EA)bron
- 246 mld EUR gebruikswaarde GEP culturele ecosysteemdiensten NLbron
- 248 mld EUR gebruikswaarde GEP producerende ecosysteemdiensten NLbron
- 247 mld EUR gebruikswaarde GEP regulerende ecosysteemdiensten NLbron
- 198 mld EUR gebruikswaarde Gross Ecosystem Product NL (SEEA EA)bron
- 1129 mln EUR per jaar Subsidie agrarisch weidevogelbeheer steeg van 4,2 mln EUR (2001) naar 33,4 mln EUR (2020), terwijl de broedende gruttoparen halveerden van ca. 60.000 naar 30.000bron
- 251 gha per persoon Biocapaciteit NL per persoon (NEFBA 2026, hist. 2017)bron
- 46 gha per persoon Ecologische voetafdruk Nederland per persoonbron
Standpunt Burgerplatform
Achtergrond
Het dossier
Voorkomen is beter dan genezen
Maatregelen: eerst stoppen, dan de bron, dan herstel
We ordenen oplossingen in drie stappen. Eerst voorkomen dat de schade groter wordt, dan de oorzaak wegnemen, en pas daarna repareren wat er al misging.
Stoppen
Voorkom dat het probleem groter wordt.
- STOP: bouw biodiversiteitsschadelijke rijksprikkels af voor 2030 (VN-doel 18)CONCEPT - stopmaatregel 1 (RuleId 10). De overheid stopt eerst met het zelf financieren van natuurverlies: rijkssubsidies, belastingvoordelen, accijnskortingen en garanties die de druk op biodiversiteit in stand houden of vergroten worden voor 2030 afgebouwd of omgevormd, met een wettelijke biodiversiteitstoets voor nieuwe regelingen. Nog geen euro-effect: MKBA ontbreekt (vervolgtickets).
- STOP: schaf de landbouwvrijstelling af met overgangsrecht en voorverdeel de opbrengst naar grond voor natuurCONCEPT - stopmaatregel 2 (RuleId 10). Schaf de fiscale landbouwvrijstelling (1918) af met overgangsrecht. De SEO-evaluatie (2024) noemt de regeling doeltreffend noch doelmatig. De opbrengst gaat niet naar de algemene middelen maar vooraf naar gebiedsfondsen van gemeenten/provincies voor grondruil en extensivering. Natuureffect en opbrengst nog niet in DB (tickets).
Bij de bron
Neem de oorzaak weg.
- BRON: stuur het Stikstoffonds op gemeten emissiereductie per gebied in plaats van op symptoombestrijdingCONCEPT - bronmaatregel (RuleId 10). Koppel de EUR 20 mld Stikstoffonds tot 2035 (bi 49) aan gemeten reductie van ammoniak- en fosforuitstoot bij de bron, via een afnemend emissieplafond per gebied dat gemeenten, provincies en boeren samen invullen. Geld volgt resultaat, niet vergunningpapier. Budget onderbouwd; effect en MKBA nog niet (tickets).
- Maak ECOCIDE Strafbaar
Herstellen
Repareer de schade en pas je aan.
- HERSTEL: natuurherstel per leefgebied met wettelijke taak en eerlijke rapportage (LPI per leefgebied + SEEA)CONCEPT - herstelmaatregel, pas na stop en bron (RuleId 10). Richt herstel op de leefgebieden die achteruitgaan (vennen/hoogveen, open natuur, agrarisch gebied) als wettelijke taak van provincies, gemeenten en waterschappen, en rapporteer natuurbeleid voortaan per leefgebied (LPI) en met SEEA-rekeningen in plaats van het misleidende landelijke gemiddelde. Kosten en baten nog niet in DB (tickets).
Nog geen maatregelen in dit dossier. Doe een voorstel
Uitgewerkte oplossingen
MKBA en brede welvaart
Wat kost het, wat levert het op?
MKBA
https://burgerplatform.nl/analysis/26Voor dit dossier is nog geen maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) beschikbaar. Burgerplatform weegt maatregelen op brede welvaart: niet alleen geld, maar ook gezondheid, leefomgeving, bestaanszekerheid en de gevolgen voor volgende generaties, volgens de leidraad van CPB en PBL. Heb je cijfers of bronnen? Laat het ons weten.
Verdere uitleg
Onderbouwing
Bronnen en documenten
Documenten
Links
Actief op dit onderwerp
In het nieuws
