Israël en Palestina
-
113115 keer bekeken - Work in progress: dit dossier wordt nog aangevuld en geredigeerd
Probleem, grondoorzaak en impact
Israël en Palestina: bezetting en oorlog beëindigen, Nederlandse medewerking stoppen, gelijke rechten voor iedereen
Sinds 1967 bezet Israël de Westelijke Jordaanoever, Oost-Jeruzalem en de Gazastrook. Het Internationaal Gerechtshof (IGH) oordeelde op 19-7-2024 dat die voortdurende aanwezigheid onrechtmatig is, dat Israël haar zo snel mogelijk moet beëindigen, nieuwe nederzettingsactiviteit moet staken en kolonisten moet evacueren, en dat alle staten geen hulp of bijstand mogen verlenen bij het in stand houden ervan (source 1059). Na de aanval van Hamas en andere gewapende groepen op 7-10-2023, waarbij in Israël ruim 1.200 mensen omkwamen, volgde een oorlog in Gaza. Volgens het ministerie van Volksgezondheid in Gaza zijn daar tot 30-9-2026 74.032 mensen gedood en 175.142 gewond (via OCHA, niet door de VN geverifieerd; een Lancet-studie wijst op onderregistratie) (sources 1063, 1077). Wereldbank, EU en VN ramen schade en verliezen in Gaza op USD 57,9 mld en de herstelbehoefte op USD 71,4 mld (source 1065). Het IGH legde Israël in de zaak van Zuid-Afrika voorlopige maatregelen op onder het Genocideverdrag (source 1074) en het Internationaal Strafhof vaardigde op 21-11-2024 arrestatiebevelen uit tegen premier Netanyahu en oud-minister Gallant (source 1060). Volgens HRW, Amnesty en B'Tselem is sprake van apartheid, volgens een VN-onderzoekscommissie van genocide in Gaza (sources 1064, 1078-1080); Israël betwist die kwalificaties en een rechterlijk oordeel ten gronde ontbreekt nog. Nederland verbiedt sinds 22-9-2026 handel in goederen uit nederzettingen en stopte de uitvoer van F-35-onderdelen, maar verleent nog individuele vergunningen voor militaire en dual-use goederen (sources 1075, 1061, 1062); de EU heeft het associatieverdrag niet opgeschort (source 1076). Richting Burgerplatform: Nederland stopt eerst elke bijdrage aan bezetting en oorlog, steunt berechting van verdachten via het Strafhof en kiest voor één democratische staat met gelijke rechten voor iedereen die er woont, joods en Palestijns. Geen gedwongen verplaatsing van welke groep ook en geen regeringswissel van buitenaf (dossier 200).
(1) Bezetting en nederzettingsbeleid sinds 1967, door het IGH onrechtmatig geoordeeld (source 1059). (2) Ongelijke rechten tussen joodse Israëliërs en Palestijnen onder één feitelijk gezag; volgens HRW, Amnesty en B'Tselem apartheid (sources 1064, 1078, 1079). (3) Geweld tegen burgers door meerdere partijen, waaronder de aanval van 7-10-2023, en straffeloosheid: ICC-arrestatiebevelen worden niet overal uitgevoerd (source 1060). (4) Externe steun die de situatie in stand houdt: wapenleveranties, handel met en investeringen in nederzettingen, EU-handelsvoordelen zonder handhaving van artikel 2 (sources 1062, 1075, 1076). (5) Vastgelopen vredesproces: de tweestatenoplossing wordt ondergraven door de nederzettingen; Palestijnse verkiezingen zijn sinds 2006 niet gehouden.
Bronnen bij deze analyse
- Bank of Israel Annual Report 2025, hoofdstuk 6: The Public Sector and its Financingonline
- CBS StatLine 83131NED: Consumentenprijzen; prijsindex 2015=100, 1996-2025 (CPI, jaargemiddelden)online
- Gaza Strip Rapid Damage and Needs Assessment (RDNA), april 2026 (24 maanden conflict, okt 2023 - okt 2025)online
- Kamerbrieven herstel financiering UNRWA (Kamerstuk 26150, nrs. 243 en 244, 30/31-3-2026)online
- Nederlandse bijdrage aan het VN-humanitaire landenfonds Palestijnse gebieden (oPt Humanitarian Fund): EUR 14,7 mln (2025) en EUR 16 mln (2026)online
- OCHA, Reported Impact Snapshot Gaza Strip, 30 September 2026online
- Rijksoverheid, Nederlands beleid over Israel en Palestijnse Gebieden (themapagina, geraadpleegd 8-10-2026)online
- Tijdelijk sanctiebesluit onrechtmatige nederzettingen in de door Israel bezette gebieden (besluit 13-7-2026, BWBR0052870, in werking 22-9-2026) en Kamerstuk 23432 nr. 749online
- Verkiezingen 26e Knesset op 27 oktober 2026 (Central Elections Committee Israel; peilingen Haaretz 7-10-2026)online
- Europese Commissie, voorstel voor een besluit van de Raad tot opschorting van handelsbepalingen van de Associatieovereenkomst EU-Israel (COM(2025) 890, 17-9-2025) en stand besluitvormingonline
- Gaza and West Bank Interim Rapid Damage and Needs Assessment (IRDNA), February 2025online
- Het Nederlandse exportcontrolebeleid in 2024 (jaarrapportage militaire, dual-use en foltergoederen)documentonline
- Hoge Raad 3 oktober 2025, ECLI:NL:HR:2025:1435 (Staat/Oxfam Novib c.s., F-35-onderdelen Israel)documentonline
- Jamaluddine e.a., Traumatic injury mortality in the Gaza Strip from Oct 7, 2023, to June 30, 2024: a capture-recapture analysis (The Lancet, 2025)online
- Kamerbrief opvolging uitspraak Hoge Raad F-35-onderdelen (Kamerstuk 22054, nr. 469)online
- Lebanon Rapid Damage and Needs Assessment (RDNA), maart 2025 (8-10-2023 t/m 20-12-2024)online
- Nederland verklaart ministers Ben-Gvir en Smotrich tot persona non grata en ongewenst in het Schengen Informatiesysteem (juli 2025)online
- OCHA, Flash Appeal Occupied Palestinian Territory 2026 (december 2025) en Financial Tracking (sept 2026)online
- Suez Canal Authority: inkomsten 2024 USD 3,991 mld tegen recordjaar 2023 USD 10,25 mld (AP/Arab News, jan 2025)online
- Swords of Iron War: Financial and Budgetary Aspects / Bank of Israel war cost estimate NIS ~250 bn 2023-2025 (State Comptroller Israel, 2025 EN summary)online
- UNCTAD, Economic costs of the Israeli occupation for the Palestinian people: the post-October 2023 shocks compounding the historical cumulative cost of the occupation of the West Bank (A/80/356, 29-8-2025)online
- Verslag schriftelijk overleg exportcontrole: intrekking NL002 en uitsluiting Israel van NL007 en NL010 (Kamerstuk 22054, nr. 458, 24-6-2025)online
- VN Onafhankelijke Onderzoekscommissie (COI) bezet Palestijns gebied en Israel, Legal analysis of the conduct of Israel in Gaza pursuant to the Genocide Convention (A/HRC/60/CRP.3, 16-9-2025)online
- Gerechtshof Den Haag 12-02-2024, ECLI:NL:GHDHA:2024:191 (Oxfam Novib c.s./Staat, uitvoer F-35-onderdelen naar Israel)online
- ICC Pre-Trial Chamber I verwerpt jurisdictiebezwaren Israel en vaardigt arrestatiebevelen uit tegen Benjamin Netanyahu en Yoav Gallant (persbericht 21-11-2024)online
- IGH, advies 19 juli 2024, Legal Consequences arising from the Policies and Practices of Israel in the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem (General List No. 186)online
- IGH, Zuid-Afrika t. Israel (Genocideverdrag, Gazastrook): beschikkingen voorlopige maatregelen 26-1-2024, 28-3-2024 en 24-5-2024online
- UNCTAD, Review of Maritime Transport 2024: Navigating maritime chokepointsonline
- World Bank, Commodity Markets Outlook oktober 2023 (persbericht 26-10-2023): scenario's olieprijs bij conflict in het Midden-Oostenonline
- Amnesty International, Israel's apartheid against Palestinians: Cruel system of domination and crime against humanity (MDE 15/5141/2022, 1-2-2022)online
- B'Tselem, A regime of Jewish supremacy from the Jordan River to the Mediterranean Sea: This is apartheid (12-1-2021)online
- Human Rights Watch, A Threshold Crossed: Israeli Authorities and the Crimes of Apartheid and Persecution (27-4-2021)online
- RAND Corporation, The Costs of the Israeli-Palestinian Conflict (RR-740-1, 2015)online
- Algemene Leidraad voor maatschappelijke kosten-batenanalyse (2013); Werkgroep Discontovoet (2020 en 2025, Kamerstuk 29352 nr. 12); Handboek Milieuprijzen (2023)online
Datapunten bij deze analyse
- 1025 EUR mln per jaar AFGELEID (voorstel): NL-perspectief begrotingskosten ca. EUR 35-66 mln per jaar plus PM (scheepvaart, energie)
- 1016 euro (cumulatief) NL: EUR 94,2 mln extra humanitaire hulp sinds 7-10-2023, vooral Gaza; oPt-fonds EUR 16 mln (2026)bron
- 1024 EUR mld per jaar AFGELEID: kosten van conflict en bezetting mondiaal ca. EUR 96 / 169 / 321 mld per jaar (incl. VOLY prijspeil 2024, levens gelijk gewaardeerd); excl. slachtoffers 45 / 75 / 81 mld
- 1010 aantal doden / gewonden Gaza: 74.032 gerapporteerde doden en 175.142 gewonden t/m 30-9-2026 (MoH via OCHA)bron
- 1011 aantal doden / gewonden Israel: ruim 1.200 doden op en direct na 7-10-2023; 474 militairen gedood en 3.004 gewond sinds grondoperatiebron
- 1014 USD mld per jaar OCHA Flash Appeal oPt 2026: USD 4,06 mld vereist, 1,63 mld gefinancierd (40%, sept 2026)bron
- 1017 NIS mld Bank of Israel: fiscale oorlogskosten ca. NIS 350 mld over 2023-2026; defensie ca. 5,5% bbp 2026-2030bron
- 1015 euro per jaar NL-bijdrage UNRWA hersteld naar EUR 19 mln per jaar vanaf 2026 (2025: 15 mln)bron
- 1013 USD mld Gaza RDNA apr 2026: schade USD 35,2 mld, verliezen 22,7 mld, herstelbehoefte 71,4 mld (10 jaar)bron
- 1023 aantal vergunningen NL: sinds 7-10-2023 acht vergunningen voor militaire goederen met eindgebruik in Israel (o.a. Iron Dome)bron
- 1020 USD mld per jaar Suezkanaal-inkomsten Egypte: USD 10,25 mld (2023) naar 3,991 mld (2024) door Houthi-aanvallenbron
- 1018 USD mld (cumulatief, constante prijzen) UNCTAD: WJO-bbp 2024 -17%; USD 170,8 mld gemist cumulatief bbp 2000-2024 door beperkingen (ondergrens)bron
- 1019 USD mld Libanon RDNA mrt 2025: schade USD 6,8 mld, verliezen 7,2 mld, herstelbehoefte 11 mld (okt 2023-dec 2024)bron
- 1012 aantal doden Lancet capture-recapture: 64.260 traumatische doden in Gaza t/m 30-6-2024 (95%-BI 55.298-78.525), 41% boven MoHbron
- 1022 euro per levensjaar VOLY NL prijspeil 2024: EUR 67.900 / 100.300 / 151.100 per verloren levensjaar (Handboek Milieuprijzen 2023 EUR2021 57.500 / 85.000 / 128.000 x CBS-CPI 1,1805)bron
- 1021 USD mld (10 jaar) RAND 2015: tweestatenoplossing levert in 10 jaar Israel USD 123 mld en Palestijnen 50 mld op; geweld kost Israel 250 mldbron
Het dossier
Israël bezet sinds 1967 de Westelijke Jordaanoever, Oost-Jeruzalem en de Gazastrook. Op de Westelijke Jordaanoever en in Oost-Jeruzalem wonen honderdduizenden Israëlische kolonisten in nederzettingen. Op 19 juli 2024 oordeelde het Internationaal Gerechtshof in een advies aan de VN dat de voortdurende aanwezigheid van Israël in het bezette Palestijnse gebied onrechtmatig is en zo snel mogelijk moet eindigen. Andere staten mogen die situatie niet erkennen en er geen hulp of bijstand aan verlenen (IGH-advies).
Op 7 oktober 2023 vielen Hamas en andere gewapende groepen Israël aan. Daarbij werden ruim 1.200 mensen gedood en werden mensen gegijzeld. In de oorlog die volgde kwamen in Gaza volgens het ministerie van Volksgezondheid daar ruim 74.000 mensen om; de VN heeft die cijfers niet zelf geverifieerd (OCHA, 30 september 2026). Wereldbank, EU en VN ramen de schade en verliezen in Gaza op 58 miljard dollar (RDNA 2026).
Het Internationaal Strafhof vaardigde op 21 november 2024 arrestatiebevelen uit tegen premier Netanyahu en voormalig minister van Defensie Gallant, op verdenking van oorlogsmisdrijven en misdrijven tegen de menselijkheid (ICC). Human Rights Watch, Amnesty International en de Israëlische organisatie B'Tselem spreken van apartheid; een onderzoekscommissie van de VN-Mensenrechtenraad concludeerde in 2025 dat Israël in Gaza genocide heeft gepleegd (VN-commissie). Israël wijst die kwalificaties af. Het Internationaal Gerechtshof heeft in de zaak van Zuid-Afrika tegen Israël nog geen uitspraak ten gronde gedaan.
Kritiek op het beleid van de Israëlische regering is geen kritiek op joden of op Israëliërs. Burgers aan alle kanten dragen de lasten van oorlog en bezetting.
Nederland verbiedt sinds 22 september 2026 de handel in goederen uit nederzettingen, maar verleent nog vergunningen voor militaire goederen met eindbestemming Israël (Rijksoverheid). Burgerplatform kiest voor één democratische staat met gelijke rechten voor iedereen die er woont, joods en Palestijns, en begint bij wat Nederland zelf kan doen: stoppen met wapenleveranties en met handel en investeringen in nederzettingen, de arrestatiebevelen uitvoeren, en humanitaire hulp en wederopbouw steunen. Lees de analyse en denk mee.
Maatregelen: eerst stoppen, dan de bron, dan herstel
We ordenen oplossingen in drie stappen. Eerst voorkomen dat de schade groter wordt, dan de oorzaak wegnemen, en pas daarna repareren wat er al misging.
Stoppen
Voorkom dat het probleem groter wordt.
- Stop: verbod op handel met nederzettingen uitbreiden naar diensten, investeringen en EU-niveau (1 STOP)Platform steunt: het nationale verbod op invoer van en handel in goederen uit onrechtmatige nederzettingen (sinds 22-9-2026) blijvend in de wet, uitgebreid naar diensten, investeringen en financiering (banken, pensioenfondsen), met effectieve herkomstcontrole, en inzet op een EU-breed verbod. Grondslag: IGH-advies 19-7-2024: geen hulp of bijstand bij het in stand houden van de onrechtmatige situatie. Effect: PM.
- Stop: volledige stop op uitvoer en doorvoer van militaire goederen naar Israel (1 STOP)Platform steunt: geen nieuwe en intrekking van lopende vergunningen voor uit- en doorvoer van militaire goederen en militair bruikbare dual-use goederen naar Israel, ook F-35-onderdelen via derde landen, plus inzet voor een EU-wapenembargo, zolang het IGH-advies en de voorlopige maatregelen niet worden nageleefd. Grondslag: EU GS 2008/944 criterium 2(c), Hof Den Haag 12-2-2024, HR 3-10-2025. Effect: PM.
- Stop straffeloosheid: arrestatiebevelen van het Internationaal Strafhof uitvoeren en het Hof beschermen (1 STOP)Platform steunt: Nederland voert de arrestatiebevelen van het Strafhof van 21-11-2024 tegen Netanyahu en Gallant onvoorwaardelijk uit (aanhouding en overdracht bij aanwezigheid op Nederlands grondgebied, geen beroep op immuniteit), vraagt EU-partners hetzelfde te doen en beschermt het Hof als gastland tegen sancties en druk. Verantwoording betreft verdachte personen, niet een volk. Effect: PM.
- Stop: gerichte sancties tegen gewelddadige kolonisten en verantwoordelijke bewindspersonen (1 STOP)Platform steunt: na het inreisverbod voor de ministers Ben-Gvir en Smotrich (juli 2025) ook bevriezing van tegoeden en inreisverboden voor gewelddadige kolonisten, kolonistenorganisaties en bewindspersonen die oproepen tot geweld of verdrijving, nationaal via de Sanctiewet 1977 en in EU-verband. Sancties zijn persoonsgericht en gebaseerd op individueel bewijs. Effect: PM.
- Stop: EU-associatieverdrag met Israel opschorten zolang artikel 2 wordt geschonden (1 STOP)Platform steunt: Nederland stemt in de Raad voor het Commissievoorstel COM(2025) 890 tot opschorting van de handelsbepalingen en zet in op volledige opschorting van de Associatieovereenkomst zolang Israel artikel 2 (mensenrechten en democratische beginselen) schendt; herstel zodra de bezetting eindigt en de IGH-verplichtingen worden nageleefd. Effect: PM (handelseffect nog niet becijferd).
Bij de bron
Neem de oorzaak weg.
- Bron: erkenning van Palestina en steun aan een democratische staat met gelijke rechten voor iedereen (2 BRON)Platform steunt: Nederland erkent Palestina en zet in op een democratische staat met gelijke burgerrechten voor alle inwoners tussen Jordaan en Middellandse Zee, joods en Palestijns, met meerpartijendemocratie, bescherming van minderheden en terugkeer of compensatie volgens VN-resolutie 194. Geen gedwongen verplaatsing van welke groep ook. Effect: PM.
- Bron: democratische machtswisseling via verkiezingen in Israel en Palestina steunen, geen regime change van buitenaf (2 BRON)Platform steunt: verandering van leiderschap uitsluitend via vrije verkiezingen in Israel (Knesset 27-10-2026) en Palestijnse verkiezingen (sinds 2006 niet gehouden), steun aan maatschappelijke organisaties die gelijke rechten en vreedzame oplossingen nastreven, ook Israelische, en berechting van verdachten via het Strafhof. Geen van buitenaf afgedwongen regeringswissel (dossier 200). Effect: PM.
Herstellen
Repareer de schade en pas je aan.
- Gevolgen: humanitaire hulp, UNRWA en wederopbouw van Gaza volgens de RDNA, met herstelbetaling (3 GEVOLGEN)Platform steunt: structurele Nederlandse bijdrage aan UNRWA (EUR 19 mln per jaar) en het VN-humanitaire fonds, een ruimhartige bijdrage aan de wederopbouw van Gaza op basis van de RDNA (herstelbehoefte USD 71,4 mld over 10 jaar), onvoorwaardelijke humanitaire toegang, en inzet op schadevergoeding door de verantwoordelijke staat, zoals het IGH vaststelde. Effect: PM.
Nog geen maatregelen in dit dossier. Doe een voorstel
Uitgewerkte oplossingen
Wat kost het, wat levert het op?
MKBA
Voor dit dossier is nog geen maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) beschikbaar. Burgerplatform weegt maatregelen op brede welvaart: niet alleen geld, maar ook gezondheid, leefomgeving, bestaanszekerheid en de gevolgen voor volgende generaties, volgens de leidraad van CPB en PBL. Heb je cijfers of bronnen? Laat het ons weten.
