
Innovatie
Dossier
Economie
Innovatie kan ons als samenleving verder brengen bij het bereiken van collectieve doelstellingen als welzijn, gezondheid, het tegengaan van klimaatverandering en herstel van de biosfeer.

-
777 keer bekeken - Work in progress: dit dossier wordt nog aangevuld en geredigeerd
Analyse
Probleem, grondoorzaak en impact
Analyse dossier
Nationale Investeringsinstelling (NII): kapitaalinjectie en CPB-beoordeling
Het kabinet richt een Nationale Investeringsinstelling op met EUR 3,3 mld kernkapitaal voor innovatieve bedrijven die onvoldoende marktfinanciering krijgen. Het CPB (18-09-2026) oordeelt dat meerwaarde vooral zit bij toegankelijker bedrijfsfinanciering; voor bredere maatschappelijke doelen zijn subsidies/normering/beprijzing vaak geschikter; zinvolle omvang en impact zijn waarschijnlijk beperkt.
Grondoorzaak
Financieringsgat voor start- en scale-ups bij grotere rondes (risico/durfkapitaal), terwijl politieke verleiding bestaat om via een NII ook bredere doelen (verduurzaming, defensie, infra) te financieren die beter met andere instrumenten worden bediend.
Financieel lek
€ 3.300 M
minimale jaarlijkse derving
Sociale schade
4 /10
Complexiteit
6 /10
Escalatierisico
4 /10
Bronnen bij deze analyse
- 2,75% coupon voor nieuwe 10-jaars staatslening DSL 2036online
- Bijlagen bij de Miljoenennota 2027 (Kamerstuk 37 020, nr. 2): EMU-tabellen, fiscale regelingen, Aanvullende Post, KGG-mutaties, bijlage 13 Fossiele voordelendocumentonline
- Budgettaire bijlage coalitieakkoord 2026 (budgettaire tabel met toelichting, Tweede Kamer 2026D04555)documentonline
- De Nationale Investeringsinstelling: doelen en keuzesonline
- Prinsjesdag 2026: nieuwe investeringen innovatieve economie, klimaat, energieonline
- Teruglezen Prinsjesdag | NII 3,3 mld (liveblog)online
- Rapport Werkgroep discontovoet 2025 en kabinetsreactieonline
- EIB Meer woningen door verbouw (optoppen, splitsen, transformeren)online
- Kamerbrief over evaluatie financiering Invest-NL (2024D39134)online
- Resultaten verantwoordingsonderzoek 2023 Nationaal Groeifondsonline
- Manual on Government Deficit and Debt - Implementation of ESA 2010, 2022 edition (MGDD)documentonline
- Kamerbrief tussentijdse evaluatie Invest-NLonline
- Uit het oog, uit het hart? Revolverende fondsen in de provincie Drenthe (Noordelijke Rekenkamer, maart 2021; Statenstuk Drenthe 2021-999)documentonline
Datapunten bij deze analyse
- 427 kwalitatief CPB: NII onder marktconform rendement = impliciete subsidie; impact waarschijnlijk beperktbron
- 426 % per jaar (reeel) Reele MKBA-discontovoet vanaf 2026 (jaar 1-35 / vanaf jaar 36)bron
- 428 % kernkapitaal getrokken (ondergrens) Invest-NL: deel kernkapitaal getrokken begin 2024 (volledig gecommitteerd eind 2026)bron
- 425 % besteed Nationaal Groeifonds: besteed als % van toegekend (t/m 2023)bron
- 450 % verwacht verlies (drempel) Eurostat: overheidslening met kwijtscheldingsclausule blijft lening bij verwacht verlies < ca. 5-10%; uitgave bij > 90-95%bron
- 423 % van gecommitteerd bedrag Invest-NL: aandeel committeringen via fondsen vs direct (t/m sept 2022)bron
- 449 % van fondsomvang Renteloos provinciaal leningfonds: risico-inschatting 10% niet-terugbetaling; beheerkosten gem. 1,77% fondsomvang/jrbron
Standpunt Burgerplatform
Achtergrond
Het dossier
Voorkomen is beter dan genezen
Maatregelen: eerst stoppen, dan de bron, dan herstel
We ordenen oplossingen in drie stappen. Eerst voorkomen dat de schade groter wordt, dan de oorzaak wegnemen, en pas daarna repareren wat er al misging.
Stoppen
Voorkom dat het probleem groter wordt.
- NII scherp begrenzen; maatschappelijke investeringen via Fonds Brede WelvaartBegrens de Nationale Investeringsinstelling tot marktconform bedrijfsfinanciering waar echt een financieringsgat is. Stuur klimaat, infra, natuur, sport en lokale brede-welvaartsopgaven niet via de NII maar via een transparant Fonds Brede Welvaart met MKBA-toets, renteloze/revolverende middelen en gemeentelijke uitvoering.
Herstellen
Repareer de schade en pas je aan.
- CONCEPT Reparatie: anti-aasgierwet naar Belgisch model en klimaatbestendige schuldclausules in Nederlandse exportkredieten en ontwikkelingsleningenCONCEPT - reparatiemaatregel (RuleId 10). Arme landen betaalden 2022-2024 USD 741 mld meer aan aflossing en rente dan ze aan nieuwe financiering kregen. Platform: een Nederlandse wet naar Belgisch model die verhaal op opgekochte schuld van ontwikkelingslanden met een ongeoorloofd voordeel beperkt tot de aankoopprijs; standaard klimaatbestendige schuldclausules in Nederlandse leningen; FBW-garanties voor debt-for-nature-swaps; inzet voor een verdrag op basis van VN-resolutie 69/319.
- CONCEPT Herstel: Wet Fonds Brede Welvaart - begrotingsfonds gevuld door veroorzakers, MKBA als verplichte verdeeltoets (pas toe of leg uit)CONCEPT - herstel/reparatie (RuleId 10). Wettelijke grondslag voor het Fonds Brede Welvaart (art. 2.11 CW 2016, model Klimaatfonds): ontvangsten uit klimaatherstelheffing, vervangende bijdragen terugnameplicht, verhaalde schade en schikkingen, restbedragen collectieve acties en afgebouwde fossiele voordelen; algemene middelen alleen aanvullend en zichtbaar. Iedere besteding vereist een MKBA; rangorde naar netto brede welvaart per euro, afwijken gemotiveerd. 10-20% naar een wereldwijd fonds.
- CONCEPT Herstel: wereldwijd Fonds Brede Welvaart - kopgroep via Wereldbank-FIF of stichting, later verdrag, gevuld met vast deel nationale fondsenCONCEPT - herstel (RuleId 10). Klimaatschade valt vooral buiten Nederland. Platform: een wereldwijd Fonds Brede Welvaart, eerst als Financial Intermediary Fund bij de Wereldbank of stichting met een kopgroep, binnen vaste termijn verankerd in een verdrag. Gevuld met 10-20% van nationale fondsen en heffingen; paritair bestuur van gevers en ontvangers; MKBA-annex met expliciete verdelingsgewichten; resultaatfinanciering; volledige openbaarheid.
Nog geen maatregelen in dit dossier. Doe een voorstel
Uitgewerkte oplossingen
MKBA en brede welvaart
Wat kost het, wat levert het op?
MKBA
https://burgerplatform.nl/analysis/45Voor dit dossier is nog geen maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) beschikbaar. Burgerplatform weegt maatregelen op brede welvaart: niet alleen geld, maar ook gezondheid, leefomgeving, bestaanszekerheid en de gevolgen voor volgende generaties, volgens de leidraad van CPB en PBL. Heb je cijfers of bronnen? Laat het ons weten.
Verdere uitleg
Onderbouwing
Bronnen en documenten
Documenten
Links
Actief op dit onderwerp
In het nieuws