Fiscale regelingen en ondoelmatigheid

Dossier Financien en fiscaliteit

Fiscale regelingen die bij evaluatie ondoelmatig zijn bevonden maar blijven bestaan: bedrijfsopvolgingsregeling, doorschuifregeling, vrijstellingen erf- en schenkbelasting.

Een aantal fiscale regelingen blijft bestaan terwijl evaluaties ze ondoelmatig noemen, zoals de bedrijfsopvolgingsregeling, de doorschuifregeling en vrijstellingen in de erf- en schenkbelasting. Zo kost de innovatiebox de schatkist in 2026 bijna 3 miljard euro (Miljoenennota), terwijl het effect op extra onderzoek volgens de analyse beperkt is. Burgerplatform ziet het afschaffen van zulke regelingen als stopmaatregel, met de opbrengst gericht ingezet, bijvoorbeeld voor directe steun aan innovatie. De analyse is in uitvoering en iedereen kan bijdragen.

Bekijk de maatregelen Doe mee

3611 keer bekeken
Work in progress: dit dossier wordt nog aangevuld en geredigeerd

Analyse

Probleem, grondoorzaak en impact

Analyse dossier

Fiscale innovatiebox lek

Jaarlijkse derving van €3 mrd met marginale impact op werkelijke R&D.

Grondoorzaak

Een generiek laag Vpb-tarief op IP-winst zonder plafond en zonder eis van onderzoek in Nederland, waardoor vooral grote bedrijven met veel octrooiwinst profiteren.

Financieel lek

€ 2.518 M

minimale jaarlijkse derving

Sociale schade

4 /10

Complexiteit

8 /10

Escalatierisico

5 /10

Bronnen bij deze analyse

Algemene Rekenkamer, Aandachtspunten bij de ontwerpbegroting 2027 Financien en Nationale Schuld (IX) (22-09-2026; Kamerstuk 37 020 IX, nr. 5)onlineAlgemene Rekenkamer 2026
Bijlagen bij de Miljoenennota 2027 (Kamerstuk 37 020, nr. 2): EMU-tabellen, fiscale regelingen, Aanvullende Post, KGG-mutaties, bijlage 13 Fossiele voordelendocument onlineMinisterie van Financien 2026
Kamerbrief Invalshoeken negatief beoordeelde fiscale regelingen, met bijlage Overzicht negatief beoordeelde fiscale regelingen (23-06-2026; Kamerstukken II 2025/26, 32 140, nr. 312)onlineStaatssecretaris van Financien E. Eerenberg 2026
Miljoenennota 2027, bijlage 4 Fiscale regelingen (tabel 4.3.2 budgettair belang 2022-2027; tabel 4.5.1 beleidsmaatregelen Belastingplan 2027)document onlineMinisterie van Financien 2026
Raad van State, Advies Belastingplan 2027 (W06.26.00xxx/III, 15-09-2026; wetsvoorstel 37 022), par. 2a Negatief geevalueerde fiscale regelingenonlineAfdeling advisering van de Raad van State 2026
VN, Begrotingstekort? 35 miljard ligt voor het oprapen, zeggen Raad van State en Rekenkamer (Joost Bekendam, okt. 2026)onlineJoost Bekendam (Vrij Nederland) 2026
Algemene Rekenkamer, overkoepelende brief bij de ontwerpbegrotingen 2026 (23-09-2025; Kamerstuk 36 800, nr. 75)onlineAlgemene Rekenkamer 2025
Algemene Rekenkamer, Verantwoord belasten - Voor een beter belastingbeleid (04-11-2025)onlineAlgemene Rekenkamer 2025
Kansen voor lagere tarieven en beter beleid - Aanpak fiscale regelingen voor een eenvoudiger en beter belastingstelsel (ambtelijk rapport, 30-06-2025; Kamerstukken II 2024/25, 32 140, nr. 266)onlineMinisterie van Financien (ambtelijk rapport, interdepartementaal afgestemd, CPB betrokken) 2025
NRC, Tweede Kamer moet gissen naar herkomst en doel van 300 miljard euro aan belastingontvangsten (04-11-2025)onlineNRC 2025
Raad van State, Advies Miljoenennota 2026 (16-09-2025)onlineAfdeling advisering van de Raad van State 2025
Ambtelijk rapport Aanpak fiscale regelingen (juli 2023; Kamerstukken II 2022/23, 32 140)onlineMinisterie van Financien (ambtelijk rapport, gevalideerd door SEO) 2023

Datapunten bij deze analyse

1138 EUR/jaar budgettair belang Totaal budgettair belang gemonitorde fiscale regelingen: 182,7 mld EUR (2026) en 185,6 mld EUR (2027), 14,5% bbp (MN2027 bijlage 4, tabel 4.3.1)bron
1361 euro per jaar Budgettair belang innovatiebox 2022-2027: 2.518 tot 3.198 mln euro per jaar (MN2027 tabel 4.3.2)bron
1146 EUR Box 3: raming rechtsherstel 12,4 mld EUR (onzeker, realisatie lijkt lager); elk jaar uitstel van de Wet werkelijk rendement kost ca. 4 mld EURbron
1143 EUR/jaar besparing Kabinet-Jetten schaft in pakket Belastingplan 2027 negen negatief geevalueerde regelingen af of past ze aan: grofweg 1,1 mld EUR besparingbron
1141 EUR/jaar budgettair belang (afgeleid) Arbeidskorting (38,1 mld) is 43% van de negatief beoordeelde 89,5 mld; zonder arbeidskorting resteert ca. 51,4 mld EURbron
1145 EUR/jaar budgettair belang (afgeleid) Energiebelasting-regelingen op de negatieve lijst: degressie elektriciteit 4,79 + gas 2,99 + inputvrijstelling 0,86 + energie-intensieve processen 0,17 = 8,8 mld EUR, die ook in de fossiele voordelen (29,6 mld, dp 472) zittenbron
1140 EUR/jaar budgettair belang Stand juni 2026: 55 van 124 geevalueerde fiscale regelingen negatief beoordeeld, budgettair belang ca. 90 mld EUR (som bijlage 89,5 mld, prijzen 2026)bron
1 Currency Kosten Innovatiebox (Grootbedrijf)bron
1365 procent 91 procent van het innovatieboxvoordeel van 2,9 mld euro ging in 2025 naar drie bedrijven: ASML, MSD en Bookingbron
1366 euro per jaar Innovatieboxvoordeel ASML over 2025: ruim 1 mld eurobron
1368 euro per jaar Innovatieboxvoordeel Booking over 2025: 661 mln eurobron
1367 euro per jaar Innovatieboxvoordeel MSD over 2025: 922 mln euro, terwijl onderzoek en productie uit Nederland zijn vertrokkenbron
13 Currency Kosten Innovatiebox Grootbedrijfbron
1139 EUR/jaar budgettair belang Ambtelijk rapport 2025: 53 fiscale regelingen negatief beoordeeld, budgettair belang ca. 85 mld EUR per jaar (2025) van 167 mld totaalbron
1142 EUR/jaar budgettaire opbrengst Maximale budgettaire opbrengst afschaffen/aanpassen/omvormen negatief beoordeelde regelingen: 35,2 mld EUR per jaar (meest vergaand), 12,5 mld (gematigd), prijzen 2025bron
1144 EUR/jaar budgettair belang Ambtelijk rapport 2023: fiscale regelingen 150 mld EUR (2023); van 73 geevalueerde regelingen 21 niet doelmatig (ca. 30 mld) en 41 onzeker (ca. 17 mld)bron
1364 procent Circa 75 procent van het budgettair belang van de innovatiebox gaat naar de top-10 gebruikers (2022)bron
1363 euro per euro Innovatiebox: 1 euro belastingvoordeel geeft circa 0,28 euro extra S&O-uitgavenbron

Alle analyses: wat kost ons systeem ons echt?

Standpunt Burgerplatform

Achtergrond

Het dossier

Voorkomen is beter dan genezen

Maatregelen: eerst stoppen, dan de bron, dan herstel

We ordenen oplossingen in drie stappen. Eerst voorkomen dat de schade groter wordt, dan de oorzaak wegnemen, en pas daarna repareren wat er al misging.

Nog geen maatregelen in dit dossier. Doe een voorstel

Uitgewerkte oplossingen

MKBA en brede welvaart

Wat kost het, wat levert het op?

MKBA

Voor dit dossier is nog geen maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) beschikbaar. Burgerplatform weegt maatregelen op brede welvaart: niet alleen geld, maar ook gezondheid, leefomgeving, bestaanszekerheid en de gevolgen voor volgende generaties, volgens de leidraad van CPB en PBL. Heb je cijfers of bronnen? Laat het ons weten.