CO2-belasting
Dossier
Financien en fiscaliteit
Een CO2-prijs laat de vervuiler betalen. Grote uitstoters vallen onder het Europese emissiehandelssysteem (EU ETS) en sinds 2021 geldt in Nederland daarbovenop een CO2-heffing voor de industrie. Tegelijk subsidieert de overheid fossiel gebruik nog: CPB en PBL kwamen voor 2021 op ruim 17 miljard euro aan fossiele energiesubsidies (indicatief), onder meer via energiebelastingkortingen voor grootverbruikers. Burgerplatform wil die voordelen eerst wettelijk afbouwen met een einddatum, zodat de CO2-prijs echt werkt, en daarna producenten van fossiele brandstoffen verplichten CO2 terug te nemen.
-
15628 keer bekeken - Work in progress: dit dossier wordt nog aangevuld en geredigeerd
Analyse
Probleem, grondoorzaak en impact
Analyse dossier
Fossiele subsidies
Er zijn diverse fiscale regelingen en subsidies waar de fossiele industrie van profiteert
Grondoorzaak
Financieel lek
€ 37.500 M
minimale jaarlijkse derving
Sociale schade
9 /10
Complexiteit
7 /10
Escalatierisico
8 /10
Bronnen bij deze analyse
- Bijlagen bij de Miljoenennota 2027 (Kamerstuk 37 020, nr. 2): EMU-tabellen, fiscale regelingen, Aanvullende Post, KGG-mutaties, bijlage 13 Fossiele voordelendocumentonline
- Kamerbrief Invalshoeken negatief beoordeelde fiscale regelingen, met bijlage Overzicht negatief beoordeelde fiscale regelingen (23-06-2026; Kamerstukken II 2025/26, 32 140, nr. 312)online
- Kamerbrief openstelling SDE++ 2026 (Kamerstuk 31239, nr. 444, 13-02-2026)documentonline
- NEa onderzoek duurzaamheid houtpellets (uit Maleisie, geleverd aan RWE) + Kamerbrief handhavingsbesluit (Kamerstuk 31239, nr. 443)documentonline
- PBL, Klimaatverandering in de prijzen in 2025. Analyse van de beprijzing van broeikasgasemissies in Nederland (15-09-2026, publicatie 6192)documentonline
- Persbericht Comite Schone Lucht: Spoedrechtzaak over miljoenen biomassasubsidies RWE (26-05-2026, zitting CBb 28-05-2026, AWB 26/194 VV) + Q&A-bijlagedocumentonline
- Zeroing in on net-zero: The role of carbon dioxide removals and carbon sinks in EU member states' climate planningdocumentonline
- Kamerbrief energiebelasting, WKK-inputvrijstelling en warmtenetten (Kamerstuk 36576, nr. 117, 23-07-2025)documentonline
- Afschaffing fossiele energiesubsidies: eerder een hersenkraker dan een no-braineronline
- Memorie van antwoord namens de Staat der Nederlanden, RWE t. Staat (Wet verbod op kolen), Gerechtshof Den Haag zaaknr. 200.324.875/01 (zitting 26-09-2023)documentonline
- Aanhangsel Handelingen TK 2020-2021, nr. 2515: antwoorden op Kamervragen Van Raan over extra subsidie voor extra bijstook houtige biomassa (Eemshavencentrale)online
Datapunten bij deze analyse
- 632 EUR per jaar (budgettair belang) Budgettair belang degressieve EB 2026: elektriciteit EUR 3,9 mld, gas EUR 2,0 mld; vrijstellingen energie-intensieve processen EUR 0,36 mldbron
- 472 EUR/jaar budgettair belang Budgettair belang fossiele voordelen 2026, inventarisatiebenadering (Miljoenennota 2027)bron
- 646 gat GAT: historische eigen uitstoot (scope 1+2) Shell 1988-2025 niet openbaar gekwantificeerdbron
- 641 gat GAT: frictiekosten bij krimp of sluiting Tata (werkloosheidsduur, omscholing, loonverlies, regio)bron
- 634 EUR (subsidiebudget) IKC-ETS (compensatie indirecte CO2-kosten in stroomprijs): gereserveerd EUR 496,6 mln voor 2025-2027; openstelling 2026 EUR 318 mlnbron
- 636 EUR (maximale subsidie) Maatwerkafspraak Tata Steel: eenmalige subsidie max. EUR 2 mld (nog niet toegekend); definitieve afspraak uiterlijk 1-3-2027bron
- 617 kwalitatief SDE++ vermengt bio-CCS (CO2-verwijdering) met fossiele CCS; CDR-sector kreeg nog geen SDE++-geld (kritiek CMW 2026)bron
- 807 EUR mln nominaal SOMO/Milieudefensie: publieke steun Tata 2026-2045 EUR 10,8 mld nominaal (ca. 8,4 mld contant bij 2,8%)bron
- 705 % loon resp. EUR per vte-jaar (prijspeil 2025) Sustainability wage gap: werknemers in meest duurzame sectoren verdienen 8% (5-13%) minder; indicatief 4.029 (2.518-6.546) euro per vte-jaarbron
- 808 emissierechten Kosteloze emissierechten Tata Steel IJmuiden 2026-2030: 34,1 mln (8,0 mln in 2026), waarde ca. EUR 3,2 mldbron
- 618 EUR (SDE-subsidie bijstook RWE, claim) Claim CSL, niet primair geverifieerd: RWE krijgt tot 2027 ca. EUR 2,5 mld SDE++ voor bij- en meestook biomassa (Amer, Eemshaven)bron
- 639 beroepsgroepen Krapte technische beroepen 2026: 87 van 93 beroepsgroepen krap of zeer krap (UWV Q1 2026)bron
- 616 EUR (openstellingsbudget 2026) Openstellingsbudget SDE++ 2026: EUR 8 mld (verplichtingenplafond, Kamerstuk 31239-444)bron
- 619 kwalitatief NEa 2026: Maleisische pellets aan RWE voldoen aan NL-eisen, maar GGL-schema borgt duurzaamheid 'tot op zekere hoogte ... niet volledig'bron
- 643 EUR illustratief, ketentoerekening Shell: toegerekende uitstoot 41.517 Mt CO2e (1892-2024) x EUR 174/t (PBL) = ca. EUR 7.224 mld (31x beurswaarde) - ketentoerekening, illustratiefbron
- 644 EUR illustratief, ketentoerekening Shell: toegerekende uitstoot vanaf 1988 21.330 Mt CO2e x EUR 174/t (PBL) = ca. EUR 3.711 mld (16x beurswaarde) - ketentoerekening, illustratiefbron
- 1176 EUR per m3 (marginaal tarief) EB aardgas 2026 (EUR/m3 excl. btw): 0-170.000 m3 0,60066; 170.001-1 mln 0,33085; 1-10 mln 0,21396; >10 mln 0,05313bron
- 631 EUR per kWh EB elektriciteit 2026: schijf 1 EUR 0,09161/kWh tegenover EUR 0,00310/kWh boven 10 mln kWh zakelijk (ca. 30x lager)bron
- 1179 EUR per weq per jaar (overdracht) Impliciet EB-voordeel gasbijstook warmtenet (10.000 weq, 20% gas, 1,6 mln m3/jr): ca. 0,29 EUR/m3 = 47 EUR/weq/jr; 2,3 EUR/GJ geleverd; 11,5 EUR/GJ piekwarmte
- 1180 EUR per weq per jaar (overdracht, indicatief) Warmtetarief (gasreferentie) bevat EB tegen kleinverbruikerstarief, warmtebedrijf betaalt gem. ca. 0,31: indicatief ca. 380 EUR/weq/jr verschil tussen doorberekende en betaalde EB
- 1177 m3 aardgas per kWh vrijgesteld WKK-inputvrijstelling 2026: 0,2635 m3 gas per kWh vrijgesteld (net-levering; eigen gebruik <20 MW 0,1498); afbouw 2025-2030, daarna warmtedeel regulier belastbron
- 1106 EUR per ton CO2-eq (prijspeil 2025) Effectieve CO2-prijs per instrument 2025: van 4-21 EUR/t (EB elektriciteit >10 mln kWh) en 30 (EB gas >10 mln m3) tot 325 (EB gas kleinverbruik) en 342 EUR/t (benzineaccijns)bron
- 1105 EUR per ton CO2 ETS1 gemiddelde prijs 2025: 74,3 EUR/t CO2 (2024: 66,5); industrie kreeg gratis rechten voor ca. 84% van haar ETS1-uitstootbron
- 473 EUR/jaar maatschappelijk (impliciet) Fossiele voordelen volgens externe-kostenbenadering 2025 (Miljoenennota 2027)bron
- 1116 Mt CO2-eq per jaar Industrie 2025: 45,2 Mt CO2-eq; 25,7 Mt alleen ETS (74 EUR/t), 6,3 Mt niet beprijsd (vooral niet-CO2); tekort fossiele energie 4,9 mld EURbron
- 697 % werknemers (zeer) tevreden met werk NEA 2025 tevreden met werk: aardolie 78,4% (71,8-83,9), delfstoffen 81,9% (74,6-87,5), chemie 71,5% (65,8-76,6)bron
- 695 % werknemers (zeer) tevreden met werk NEA 2025: 78,6% van alle werknemers (zeer) tevreden met het werk (95%-CI 78,2-78,9)bron
- 645 EUR per jaar (externe kosten scope 1+2) Shell eigen uitstoot scope 1+2 2025, twee afbakeningen: ESRS 77 Mt en operationele controle 53 Mt x EUR 174/t = EUR 13,4 resp. 9,2 mld/jrbron
- 638 procent Tata-sluiting (hypothetisch): 36,2-70,0% van 5.900 vaktechnici risico op werkloosheidbron
- 640 ton CO2 per werknemer per jaar Tata IJmuiden: ca. 1.150-1.360 t CO2 per werknemer per jaar (afgeleid)bron
- 635 % omzet buitenland Tata Steel Nederland: 11% van de omzet in Nederland, ca. 89% buitenland (boekjaar 2024-25)bron
- 637 banen Tata Steel NL: ca. 29.300 banen incl. keten (2022) - geen MKBA-baatbron
- 474 EUR/jaar Fossiele subsidies NL 2021, brede definitie (CPB/PBL 2023)bron
- 475 EUR/jaar maatschappelijk (impliciet, IMF) IMF-schatting fossiele subsidies NL 2021, externe kosten breed (secundair via CPB/PBL)bron
Standpunt Burgerplatform
Achtergrond
Het dossier
Voorkomen is beter dan genezen
Maatregelen: eerst stoppen, dan de bron, dan herstel
We ordenen oplossingen in drie stappen. Eerst voorkomen dat de schade groter wordt, dan de oorzaak wegnemen, en pas daarna repareren wat er al misging.
Stoppen
Voorkom dat het probleem groter wordt.
- CONCEPT Stop: einde impliciete subsidie grootverbruikers via energiebelasting, begroting en openbaarheid (datacenters, zware industrie)CONCEPT - stopmaatregel (RuleId 10). Grootverbruikers krijgen EB-voordelen (degressie, vrijstellingen) zonder tegenprestatie. Platform, juridisch getoetst (Action 296): bouw de EB-schijf boven 10 mln kWh bij wet af, schrap de vrijstellingen van art. 64 Wbm, sta een verlaging alleen toe op objectieve wettelijke criteria (art. 17 ETD), maak voordelen per bedrijf openbaar via een wettelijke publicatieplicht, houd nettarieven kostenreflectief en geef steun alleen via de begroting.
- CONCEPT Stop: fossiele voordelen wettelijk afbouwen met einddatum, MKBA-plicht voor nieuwe regelingen en opbrengst naar Fonds Brede WelvaartCONCEPT - stopmaatregel (RuleId 10, eerste stap van het clawback-pakket). De overheid subsidieert het gedrag waarvan zij later de schade wil verhalen: ca. EUR 29,6-29,8 mld per jaar aan fossiele voordelen (MN2027, bruto). Platform: kaderwet met per regeling een wettelijk afbouwpad en einddatum, MKBA-plicht met WLO 2025-CO2-prijzen voor elke nieuwe of verlengde fossiele regeling, en de opbrengst (deels) naar het Fonds Brede Welvaart. EB-degressie: zie policy 216.
Bij de bron
Neem de oorzaak weg.
- CONCEPT Bron: CO2-terugnameplicht voor producenten en importeurs van fossiele brandstoffen (prospectief, bij voorkeur EU) met vervangende bijdrageCONCEPT - bronmaatregel (RuleId 10). Producenten en importeurs van fossiele brandstoffen laten een oplopend percentage van de CO2 van hun producten permanent opslaan of verwijderen, tot 100% in het jaar van netto nul (Jenkins e.a. 2021). Alleen voor de toekomst; alleen CRCF-gecertificeerde permanente verwijdering telt; wie niet voldoet betaalt per ton aan het Fonds Brede Welvaart. Komt bovenop reductie, niet in plaats daarvan. Bij voorkeur via EU-recht.
Herstellen
Repareer de schade en pas je aan.
- CONCEPT Herstel: klimaatherstelheffing (Superfund-model) - aandeel historische uitstoot vanaf 1988 x Nederlandse kostenbasis, termijnen, winstplafondCONCEPT - herstelmaatregel (RuleId 10). Heffing (art. 104 Gw) op groepen met meer dan 1 Gt toegerekende uitstoot en een band met Nederland: aandeel in de mondiale uitstoot vanaf 1-1-1988 maal een door PBL/CPB geraamde Nederlandse kostenbasis (adaptatie, herstel, CO2-verwijdering). Betaling in maximaal 25 jaarlijkse termijnen, plafond in procenten van de winst, hardheidsclausule, voorrang boven dividend, opbrengst naar het Fonds Brede Welvaart. Geen straf, maar kostenverhaal.
Nog geen maatregelen in dit dossier. Doe een voorstel
Uitgewerkte oplossingen
MKBA en brede welvaart
Wat kost het, wat levert het op?
MKBA
Voor dit dossier is nog geen maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) beschikbaar. Burgerplatform weegt maatregelen op brede welvaart: niet alleen geld, maar ook gezondheid, leefomgeving, bestaanszekerheid en de gevolgen voor volgende generaties, volgens de leidraad van CPB en PBL. Heb je cijfers of bronnen? Laat het ons weten.
Verdere uitleg
Onderbouwing
Bronnen en documenten
Documenten
Links
Actief op dit onderwerp
In het nieuws
