Waarom ongelijkheid van belang is, meer dan je denkt

12-1-2026

Waarom de kloof tussen rijk en arm een grotere impact heeft op de samenleving dan de totale rijkdom van een land.

De grens van economische groei

De video stelt dat economische groei voor arme landen essentieel is voor een betere levensstandaard. Echter, zodra een land een bepaald welvaartsniveau heeft bereikt, vertoont de relatie tussen rijkdom en geluk een "afvlakkende" curve. In rijke landen zoals de VS, Zweden of Singapore zorgt meer geld per inwoner (BBP) niet langer voor een langere levensverwachting of meer geluk.

De kernboodschap: Ongelijkheid schaadt iedereen

De maker baseert zich op het werk van epidemiologen Pickett en Wilkinson (The Spirit Level). Hun data tonen aan dat in rijke landen niet de absolute rijkdom, maar de mate van ongelijkheid bepaalt hoe goed het met de bevolking gaat. Wanneer de kloof tussen rijk en arm groot is, lijdt de hele samenleving onder negatieve gevolgen.

Correlaties met ongelijkheid

In landen met een hoge mate van ongelijkheid (zoals de VS of het VK) ziet men structureel slechtere scores op bijna elk maatschappelijk vlak vergeleken met meer gelijke landen (zoals Japan of Scandinavische landen):

Gezondheid: Lagere levensverwachting, hogere kindersterfte en meer obesitas.
Sociaal: Minder onderling vertrouwen, lagere sociale mobiliteit en meer tienerzwangerschappen.
Onderwijs: Lagere scores op wiskunde en leesvaardigheid bij jongeren.
Veiligheid: Significant hogere moordcijfers en meer mensen in de gevangenis.

Persoonlijke observatie

De maker deelt zijn ervaring als advocaat in Washington D.C. Hij merkte dat ondanks de torenhoge salarissen, de levenskwaliteit van zijn collega’s niet hoger was door extreme schulden en hoge kosten voor basisbehoeften zoals kinderopvang. Ondertussen moesten mensen met lage lonen meerdere banen combineren om te overleven, wat de sociale samenhang aantast.

Conclusie

Hoewel we ongelijkheid nooit volledig kunnen uitbannen, betoogt de video dat het verkleinen van de kloof een van de meest effectieve manieren is om de algehele levenskwaliteit, gezondheid en veiligheid van een land te verbeteren.

In de video worden een aantal landen specifiek tegenover elkaar gezet om de impact van ongelijkheid te illustreren. Hier zijn de diepere statistieken en vergelijkingen die de maker gebruikt:

1. De paradox van de Verenigde Staten

De VS dient in de video als het ultieme voorbeeld van een land dat extreem rijk is, maar door de grote ongelijkheid slecht scoort op welzijn:

Inkomen en schuld: Jonge advocaten verdienen er tussen de $155.000 en $200.000, maar hebben gemiddeld $160.000 aan studieschuld.
Sociale voorzieningen: Ouders krijgen vaak maar 12 weken ouderschapsverlof en betalen gemiddeld $25.000 per jaar voor kinderopvang.
Vermogensverdeling: De rijkste 1% bezit meer dan de gehele middenklasse gecombineerd, terwijl de armste 20% van de bevolking slechts 3% van de totale rijkdom bezit.

2. De vergelijking tussen Zweden en Tsjaad

Deze vergelijking laat zien dat rijkdom alleen in de beginfase van de ontwikkeling van een land cruciaal is:

Zweden: Heeft een BBP per capita van $55.000. Mensen leven er gemiddeld 82 jaar en geven hun geluk een 7,4 op een schaal van 10.
Tsjaad: Het BBP per capita is daar slechts $703 (78 keer lager dan Zweden). Mensen leven er gemiddeld 53 jaar en geven hun geluk een score van 4,4.
De les: In deze fase is economische groei letterlijk een zaak van leven of dood.

3. De "verzadiging" in Singapore en Spanje

Zodra een land rijk is, stopt het voordeel van extra geld. De maker laat dit zien met opvallende data:

Singapore vs. Zweden: Het BBP van Singapore is 59% hoger dan dat van Zweden, maar de inwoners leven er gemiddeld slechts één jaar langer en rapporteren een lager geluksniveau.
Spanje vs. Zweden: Spanje is qua BBP per hoofd 40% armer dan Zweden, maar de levensverwachting is er iets hoger.
De conclusie: Extra miljarden in de nationale economie van een al rijk land vertalen zich niet meer naar een betere gezondheid voor de burgers.

4. Specifieke correlaties uit de data-charts

De video toont grafieken waarin ongelijkheid wordt afgezet tegen sociale problemen:

Moordcijfers: In landen met veel ongelijkheid (zoals de VS) ligt het aantal moorden per 100.000 inwoners vele malen hoger dan in meer gelijke landen (zoals Japan of Noorwegen).
Vertrouwen: In Scandinavische landen (lage ongelijkheid) zegt een zeer hoog percentage mensen dat ze hun medemens vertrouwen. In de VS en het VK (hoge ongelijkheid) is dit vertrouwen significant lager.
Gevangenisstraffen: Er is een directe lijn te zien: hoe groter de inkomensverschillen, hoe groter het percentage van de bevolking dat achter de tralies zit.

Hoewel de video vooral focust op het blootleggen van het probleem aan de hand van data, suggereert de maker (en de achterliggende literatuur van The Spirit Level) een aantal duidelijke richtingen voor oplossingen en een verschuiving in ons politieke denken:

1. Van 'Groei' naar 'Verdeling'

De belangrijkste politieke verschuiving die de maker bepleit, is het loslaten van de obsessie met het bruto binnenlands product (BBP). Voor rijke landen is de focus op "meer, meer, meer" contraproductief geworden. De politieke prioriteit zou moeten verschuiven van het vergroten van de economische taart naar het eerlijker verdelen van de taart die er al is.

2. Twee wegen naar gelijkheid

De maker haalt aan dat er niet één vaste methode is om ongelijkheid te bestrijden. Hij vergelijkt twee succesvolle modellen:

Het Scandinavische model (bijv. Zweden): Hoge belastingen en een uitgebreide verzorgingsstaat die de welvaart herverdeelt nadat het verdiend is.
Het Japanse model: Een cultuur waarin de inkomensverschillen vóór belastingen al veel kleiner zijn (bijvoorbeeld door kleinere verschillen tussen de salarissen van CEO's en arbeiders), waardoor er minder zware herverdeling nodig is.

Beide modellen leiden tot dezelfde positieve resultaten: betere gezondheid, minder misdaad en meer vertrouwen.

3. De rol van onderwijs en schuld

De video benadrukt dat het Amerikaanse systeem, waarbij succes gepaard gaat met enorme schulden, een vicieuze cirkel creëert. Door onderwijs toegankelijker te maken (zoals in Zweden met lage schulden), wordt de sociale mobiliteit vergroot. Dit vermindert de druk op individuen om extreem hoge salarissen na te jagen enkel om hun schulden af te betalen.

4. Versterken van het sociaal weefsel

Een lagere ongelijkheid zorgt voor een hogere mate van onderling vertrouwen. Wanneer mensen het gevoel hebben dat ze in hetzelfde schuitje zitten, neemt de bereidheid om bij te dragen aan de samenleving toe en neemt de noodzaak voor repressieve maatregelen (zoals gevangenisstraffen) af.

5. Bewustwording als eerste stap

De maker eindigt met de boodschap dat ongelijkheid een probleem is dat we kunnen oplossen. In tegenstelling tot sommige complexe wereldproblemen, is de verdeling van middelen een politieke keuze. Door de data inzichtelijk te maken, hoopt hij de politieke wil te creëren om ongelijkheid als hoofdoorzaak van maatschappelijke kwalen aan te pakken.

Wanneer we Nederland en België plaatsen in het kader van de video en het onderzoek van The Spirit Level, zien we dat beide landen tot de best presterende landen ter wereld behoren wat betreft inkomensgelijkheid. Ze bevinden zich in de "Scandinavische hoek" van de grafieken: relatief lage ongelijkheid en daardoor goede scores op sociale indicatoren.

Hieronder een overzicht van hoe onze landen scoren op de belangrijkste punten uit de video (data 2024-2026):

1. Inkomensongelijkheid (De Gini-index)

De Gini-index meet ongelijkheid op een schaal van 0 (perfecte gelijkheid) tot 100 (maximale ongelijkheid).

België: Scoort zeer goed met een index van circa 24 tot 25. België staat steevast in de Europese top 3 van landen met de laagste inkomensongelijkheid, vaak vlak achter Slovenië en Slowakije.
Nederland: Scoort ook sterk met een index van circa 28. Hoewel iets ongelijkwaardiger dan België, staat Nederland nog steeds in de top 5 van de EU.
Ter vergelijking: De Verenigde Staten scoren rond de 40-41, wat de enorme kloof verklaart die in de video wordt beschreven.

2. Vertrouwen en Sociale Samenhang

In de video is "sociaal vertrouwen" een sleutelindicator.

Nederland: Is een internationale koploper. Ruim 62% van de Nederlanders geeft aan dat de meeste mensen te vertrouwen zijn. Dit is een van de hoogste scores ter wereld en correleert direct met de relatief lage ongelijkheid.
België: Scoort ook bovengemiddeld, al ligt het sociaal vertrouwen historisch gezien iets lager dan in Nederland en Scandinavië, maar nog altijd ver boven het niveau van de VS of het VK.

3. Gezondheid en Levensverwachting

Beide landen zitten in de "veilige zone" van de grafieken uit de video:

Levensverwachting: In beide landen ligt deze rond de 82 jaar.
De "vlakke curve": Zoals de video uitlegt, leidt extra BBP-groei in Nederland of België niet meer tot een hogere levensverwachting. Wat wel telt, is dat de toegang tot zorg breed verdeeld blijft.

4. De schaduwkant: Vermogensongelijkheid

Hoewel Nederland en België uitblinken in inkomensgelijkheid (wat je maandelijks verdient), is er een belangrijk verschil met de vermogensongelijkheid (wat je bezit, zoals huizen en aandelen):

Nederland: Heeft een van de hoogste vermogensongelijkheden ter wereld (Gini-index van circa 0,71 voor vermogen). Dit komt door het grote verschil tussen huizenbezitters met een afgeloste hypotheek en mensen zonder bezit.
België: Het vermogen is in België veel gelijkmatiger verdeeld dan in Nederland, mede door het hoge percentage eigenwoningbezit over de hele breedte van de bevolking.

Samenvattend in een tabel:

Indicator	België	Nederland	VS (Ter vergelijking)
Inkomensongelijkheid	Zeer laag (Top 3 EU)	Laag (Top 5 EU)	Zeer hoog
Sociaal vertrouwen	Hoog	Zeer hoog	Laag
Gezondheidszorg	Universeel toegankelijk	Universeel (privaat/publiek)	Versnipperd / Duur
Studieschuld	Laag	Matig tot hoog	Extreem hoog

Nederland en België zijn dus schoolvoorbeelden van de stelling in de video: door de koof tussen arm en rijk relatief klein te houden (via belastingen en sociale zekerheid), zijn deze landen erin geslaagd om een zeer hoge levenskwaliteit te behouden zonder dat ze de allerrijkste economieën ter wereld hoeven te zijn.

Zou je willen dat ik voor je uitzoek welke specifieke politieke maatregelen in België of Nederland verantwoordelijk zijn voor deze stabiele gelijkheid?

Deel dit bericht

pageviews: 25

tinyurl: link